جایگاه تخلص در غزلیات مدحی حافظ / دکتر علی حیدری دانشیار دانشگاه لرستان
جایگاه تخلص در غزلیات مدحی حافظ / دکتر علی حیدری دانشیار دانشگاه لرستان
پس از روند گسترش غزل و افول قصیده سرایی، چون پیوند شعر و شاعری با دربار منقطع نگشته بود، غزل تا حدی، وظیفه ی اصلی قصیده را (مدح ممدوح) بر دوش کشید. مدیحه سراییِ در غزل، غالباً در دیوان شاعرانی ملموس تر است که جز غزل در قالب دیگری شعر نگفته اند. (یا در قوالب دیگر بسیار کم شعر گفته اند) حافظ شیرازی نیز مانند بسیاری از شاعران در غزل به مدح بعضی از پادشاهان، وزرا و... پرداخته است. اما...

پس از روند گسترش غزل و افول قصیده سرایی، چون پیوند شعر و شاعری با دربار منقطع نگشته بود، غزل تا حدی، وظیفه ی اصلی قصیده را (مدح ممدوح) بر دوش کشید. مدیحه سراییِ در غزل، غالباً در دیوان شاعرانی ملموس تر است که جز غزل در قالب دیگری شعر نگفته اند. (یا در قوالب دیگر بسیار کم شعر گفته اند) حافظ شیرازی نیز مانند بسیاری از شاعران در غزل به مدح بعضی از پادشاهان، وزرا و... پرداخته است. اما مدایح او رنگ و بویی دیگر دارد. در بسیاری از مواقع ابیات مدح با دیگر ابیات غزل گره نخورده و تصنعی می نماید. او تا حدود زیادی از طریق ذکر نام ممدوح و تخلص خود، که گاهی با هم در یک بیت می آیند و گاهی یکی بر دیگری مقدم می شود، عظمت و شأن ممدوح را تلویحاً مشخص کرده است. شاید به همین دلیل است که در بعضی از غزلهای مدحی گاهی تخلص در بیت آخر و گاهی در بیت ماقبل آمده است و احیاناً به جای تخلصِ به نام خود، به نام ممدوح تخلص کرده و گاهی پس از اتمام غزل از ممدوح یاد می کند. به طور کلی در این مقاله سعی شده با توجه به جایگیری تخلص و ممدوح در غزلهای مدحی حافظ تا حدی شأن و منزلت آنان در نظر حافظ مشخص شود. 
کلمات کلیدی: حافظ، غزل، مدح، ممدوح.

برای دانلود کلیک کنید:جایگاه تخلص در غزل حافظ.pdf
نظرات [۲]
یکشنبه، ۰۴ بهمن ۱۳۹۴ :: ۱۲:۰۷
اقای دکتر بسیار عالی بود.بسیار بهره بردم
دوشنبه، ۳۱ فروردین ۱۳۹۴ :: ۱۶:۴۷
عالی بود استاد . عالی . دست تان درد نکنه
اطلاعات شما ذخيره شود ؟