نگاهی به مضامین دیوان وحدت کرمانشاهی / محمد امین مروتی
نگاهی به مضامین دیوان وحدت کرمانشاهی / محمد امین مروتی
شاید اغراق نباشد اگر بگوییم که وحدت کرمانشاهی و سید صالح ماهیدشتی، بزرگ ترین شاعران عارف مسلک دیار ما هستند که مع الاسف در معرفی عمق و غنای دریافت هایشان، کم کاری کرده ایم. البته در سطح کشور وحدت را بیشتر از سید صالح می شناسند و این به دلیل شعر گفتن او به زبان فارسی است...

(تقدیم به روان پدرم که شیفته وحدت بود)

شاید اغراق نباشد اگر بگوییم که وحدت کرمانشاهی و سید صالح ماهیدشتی، بزرگ ترین شاعران عارف مسلک دیار ما هستند که مع الاسف در معرفی عمق و غنای دریافت هایشان، کم کاری کرده ایم. البته در سطح کشور وحدت را بیشتر از سید صالح می شناسند و این به دلیل شعر گفتن او به زبان فارسی است. اما سید صالح ناشناخته تر است که ان شاء الله در فرصتی دیگر هم دینم را به او ادا می کنم.

زندگی وحدت:
 طهماسب قلی خان کلهر در سال ۱۱۹۴ شمسی (۱۲۴۱ هجری قمری) درکرمانشاه دیده به جهان گشود. او شاعرعصر قاجاریه و متخلص به وحدت است. وی فرزند رستم خان از خوانین ایل کلهر بود. وحدت کرمانشاهی نحو و صرف و بیان و معانی و منطق و کلام و ... را در مسجد شهباز خان کرمانشاه آموخت.  از مریدان آقا میرزا حسن  از مشایخ سلسله نعمت اللهیه بود و با مهاجرت میرزا حسن، وحدت  هم با او به کربلا سفر کرد. بعد از بازگشت به قصد سلوک به همدان نزد ملا ولی الله مازندرانی (همدانی) رفت. بعد از مدتی به تهران آمد و سی سال به تحصیل و تدریس و تهذیب پرداخت. وحدت کرمانشاهی به سال ۱۳۰۱ هجری قمری دیده از جهان فروبست و او را در ابن بابویه به خاک سپردند .

  غزل های وحدت بیش از ۵۰ نیستند اما وی به خاطر همین غزل ها معروف شده است. غزل هایش بیش از هر کسی تحت تأثیر غزل های حافظ است. در خلال همین غزل ها مشخص است که با کسی سر وکار داریم که تجربه مستقیم عرفانی دارد و از عوالمی سخن می گوید که داخل در آن ها شده است.

حافظ گونگی:
شعر وحدت به وضوح، رنگ و بوی حافظی دارد و به لحاظ مضامین و ترمینولوژی، بیش از هر کس دیگر با مضامین و اصطلاحات حافظی قابل تطبیق و مقایسه است. الا اینکه وحدت، مشرب صوفیانه صریح تری از حافظ دارد و با متصوفه زمان خود در نمی افتد.
همانند حافظ میکده و خرابات نور خدا می بیند. مست می عشق است و پرتو حسنی که وفق حدیث قدسی "کنز مخفی"، از ازل در جام عالم تعینات، تجلی کرده، عقل و دل از او هم ربوده:
آب و هوای میکده از بس که سالمست                    بنشسته پای هر خم آن می گسارها
طاق و رواق میکده هرگز تهی مباد                         از های و هوی عربده ی باده خوارها
ساقی به یک کرشمه ی مستانه در ازل                     بربود عقل و دین و دل هوشیارها
و ایضا:
باخود نظری داشت؛ که بر لوح رقم زد                    کلکِ  ازلى ، نقشِ جمالِ ابدی را
مانند حافظ، زاهد را به واسطة خشک دماغی عتاب و خطاب می کند که تا از این می ننوشی، بدین حلقه راه پیدا نمی کنی:
زاهد ! نشُسته دست ز تن، جانت آرزوست ؟                     جان  را   فدا  نساخته، جانانت   آرزوست  ؟
می ناچشیده  ٬ حالت مستانت آرزوست ؟                         رسوا نگشته، حلقه ی زلفانت آرزوست ؟
نگشوده لب  دمی به دعا  با حضور قلب                          چون عاشقان حق، دل سوزانت آرزوست ؟
وحدت! به پیشگاهِ حق از مور کمتری                              غافل زِ خویش! فرّ سلیمانت آرزوست ؟
بیرون  نکرده  دیوِ طبیعت زِ مُلک  تن،                            اهریمنا!  نگین سلیمانت آرزوست؟
و:
زاهد خودپرست کو، تا که ز خود رهانمش                       دُرد شراب بیخودی از خُم هو، چشانمش؟
گر نفسم به او رسد در نفسی، به یک نفس                تا سر کوی می کشان، موی کشان کشانمش!
لذا بی توجه به کام و نام، خرقه زهدش را به آب خرابات شست و شو می کند:
زِ نام بهره نبردیم؛ غیرِ بدنامی                    ز کام صرفه نبردیم؛ غیر ناکامی
بیار باده که این آتش سلامت سوز              برون کند زِ تن مرد˚ علّت خامی
مپرس جز  زِ خراباتیان  بی سر و پا             رموز عاشقی و مستی و می آشامی
ایضا مانند حافظ ریا ستیز است و  زنگ ریا را به صفای می صافی از آینه دل می زداید:
از دست مده باده، که این صیقل ارواح،            بزداید از آیینه ی دل، زنگِ ریا را
و زهد فروشی و ریاکاری را افشا می کند:
زهد فروش خود نما، ترک ریا نمی کند              هرچه فسون دمیدمش، هرچه فسانه خوانمش
و نیز حافظ وار دفتر دانایی را جمله به می، می شوید:
تا نشویید به می، دفتر دانایی را                  نتَوان پای زدن، عالمِ رسوایی را
و همچون او می داند حجاب راه، جز خودش نیست که باید از میانه برخیزد:
خود خواهی از خیال برون کن که در جهان               از خود گذشتگی ست همی رسم و راه  عشق
و:
در بین ما و دوست به جز خود حجاب نیست         آن بِه که بگذرم ز خود و از میان شوم
آن به که نشنوم سخن این و آن به گوش              وَز چاکران حلقه ی پیر مغان شوم
در قاموس حافظ گناهی جز مردم آزاری وجود ندارد:
مباش در پی آزار و هر چه خواهی کن                که در شریعت ما غیر این گناهی نیست
وحدت هم مانند حافظ از ترسِ محتسب جریده می رود و می گوید:
تو را چه آگهی از حال مست مخموریست              که شحنه اش بود اندر پس و عسس پیش است
ز کس مرنج و مرنجان کسی ز خود وحدت          که این حقیقتِ آیین و مذهب و کیش است
او جبر رندانه حافظی را هم به مثابه سلاحی علیه زهد ریایی به کار می برد تا زبان طعن او را از سر خود کوتاه کند:
می خوردن ما روز ازل خود بنوشتند                  هان بر قلم صنع، مپندار خطا رفت
دریکی دیگر از غزل های کم نظیرش در استقبال غزلی از حافظ، از تعالیم پیر خود سخن می گوید. بگذارید اول غزل زیبای حافظ را مرور کنیم:
سحرگه ره روی در سرزمینی                                    همی‌گفت این معما با قرینی
که ای صوفی شراب آن گه شود صاف                          که در شیشه برآرد اربعینی
خدا زان خرقه بیزار است صد بار                                که صد بت باشدش در آستینی
مروت گر چه نامی بی‌نشان است                                نیازی عرضه کن، بر نازنینی
ثوابت باشد ای دارای خرمن                                     اگر رحمی کنی بر خوشه چینی
نمی‌بینم نشاط عیش در کس                                   نه درمان دلی، نه درد دینی
درون‌ها تیره شد باشد که از غیب                              چراغی برکُند خلوت نشینی
گر انگشت سلیمانی نباشد                                       چه خاصیت دهد نقش نگینی
اگر چه رسم خوبان تندخوییست                               چه باشد گر بسازد با غمینی
ره میخانه بنما تا بپرسم                                         مآل خویش را، از پیش بینی
نه حافظ را حضور درس خلوت                                 نه دانشمند را علم الیقینی
وحدت هم نظیر حافظ می گوید پیرش او را به خلوت نشینی با دل و چله کشی دعوت کرده است: 
به من فرمود پیر راه بینی                           -مسیح آسا دمی، خلوت گزینی-
 که از جهل چهل سالت رهاند                       اگر با دل نشینی، اربعینی
نباشد ای پسر صاحبدلان را                         به جز دل، در دل شب ها قرینی
زیرا معجزات خلوت نشینی با دل از همه معجزات دیگر برای تحول ِحال سالک موثرتر است:
شبانِ وادیِ دل صدهزارش                          ید بیضا بُوَد در آستینی 
و ادهم وار سلطنت فقر را بر سلطنت بلخ رجحان می دهد:
سلیمان حشمتانِ مُلک عرفان                      کجا باشند محتاج نگینی
بنازم ملک درویشی که آنجا                        بود قارون گدای خوشه چینی
در عالم وحدت، همه یکی هستند:
مگو این کافرست و آن مسلمان                 که در وحدت نباشد کفر و دینی
عجب نَبوَد اگر با دشمن و دوست                نباشد عاشقان را مهر و کینی
هر چند سرّ وحدت را با کمتر کسی می توان گفت:
خدا را سرّ حکمت را مگویید                     مگر با چون فلاطون، خم نشینی
نروید لاله از هر کوهساری                        نخیزد سبزه از هر سرزمینی
برای رسیدن به عالم وحدت، پیش از هر چیز باید عاشق نازنینی باشی:
برو وحدت گر از اهل نیازی                      بکش پیوسته نازِ نازنینی
در غزلی دیگر هم می گوید:
در حقیقت جمع آب و آتش است             لاف عشق و آگهی از کفر و دین
چرا که عاشق از فراسوی نیک و بد به عالم امکان می نگرد:
عاشق آن باشد که نشناسد زِ هم                   جنگ و صلح و لطف و قهر و مهر و کین
این تکثرگرایی عارفانه را صریح تر از این هم بیان می کند و می گوید:
بشنو این نکته که در مذهب رندان کفرست؛                رندی و عاشقی و آگهی از مذهب و کیش
جلوه گاه نظر شاهد غیب اند همه                             کعبه ی زاهد و کوی صنم و دیرِ کشیش
اصولا منتهای کمال این است که  به قول سعدی ، غم و شادی برِ عارف تفاوت نکند و در این مقام عارف نسبت به غم مصونیت پیدا کند:
آیین طریقت به حقیقت به جز این نیست              کز شادی و غم، راحت و رنجت نفزاید
و:
گرفتار کمندِ زلفِ جانان                                    نداند شادی از غم، ماتم از سور

از مدرسه تا خرابات:
از فحوای کلام وحدت، به روشنی در می یابیم که مانند حافظ در وقت سحری از غصه نجاتش داده اند. یعنی تجربه درک مستقیم از احوال عرفانی را داشته است و باز همانند حافظ، این احوال پس از سال ها قیل و قال مدرسه ای -و برغم آن ایام- برایش حاصل شده است. یعنی از مدرسه است که به خرابات رسیده:
بشنو زِ ما که تجربه کردیم سال ها                        بی حاصلی ست حاصل این قیل و قال ها
حالی اگر چه رند خرابات خانه ایم                         لیکن فقیه مدرسه بودیم سال ها
خودش می گوید چهل سال طول کشید تا از زهد به عرفان برسد:
بعد چهل سال˚ زهد، وحدتِ پرهیزگار          ترک حرم کرد و گشت، معتکلفِ سومنات!
تا این که در سحرگهی به سِحر عشق، از غصّه نجاتش می دهند:
سی سال لاف مِهر زدم تا سحرگهی                واشد دلم چو گُل◦ زِ نسیمِ بهارِ عشق 
فارغ شود ز دردسرِ عقلِ فلسفی                   یک جرعه گَر کشد زِ میِ خوشگوارِ عشق
در دامن مراد نبینی گل  وصال                   بی ترک خوابِ راحت و بی نیشِ خارِ عشق
برای رسیدن به این مقام مانند حافظ سال ها پیروی مذهب رندان و بندگی درگه پیر مغان می کند:
خرم آن روز که از این قفسِ تن برهم                به هوای سر کویت بزنم بال و پری
سال ها حلقه زدم بر در میخانه‌ی عشق             تا به روی دلم از غیب گشودند، دری 
و بالاخره چون حافظ صدای سخن عشق را در گنبد دوار می شنود:
روزی ندیده تا به کنون چشم روزگار                از دَورِ روزگار، بِه از روزگار عشق
شد  بر فراز  مسندِ دل باز، شاهِ عشق              یعنی گرفت کشور جان را ؛ سپاهِ عشق
جز در فضای سینه رندانِ می پرست              نتوان زدن  به مُلکِ جهان،  بارگاهِ عشق
و نکته های الهامی همانند حلاج و بایزید بر دلش باریدن می گیرد:
گلِ "انالحق" و "سبحانی"  ای عزیز هنوز                 دَمَد ز تربت منصور و شیخِ بسطامی
بپوش چشم دل از غیر دوست، وحدت وار                 به گوش هوش شنو نکته های الهامی
در بیان تجربه وصل می گوید:
مگر شد سینه ام شب وادی طور                 که در دل تابدم از شش جهت، نور
و آن گاه همانند حضرت حافظ تاج درویشی را با تاج شاهی- که به ترک سر نمی ارزد- تاخت نمی زند:
شوریدگان عشق برابر نمی کنند             با صد هزار افسر شاهی، کلاه  عشق

زبان وحدت نیز حافظ وار است و البته از فیض عشق، زبان آور گشته:
وحدت رموز مستی و اسرار عاشقی        یکسر توان شناخت زِ طرزِ کلام ما
و:
بلبل از فیض عشق گُل آموخت                  آن سخن سنجی و نوا خوانی
حافظ می گوید اگر می خواهی زبان مرا بفهمی زبان عشق را فراگیر :
من این حروف نوشتم چنان که غیر ندانست                 تو هم ز روی کرامت چنان بخوان که تو دانی
یکی است ترکی و تازی در این معامله، حافظ               حدیث عشق بیان کن بدان زبان که تو دانی
وحدت هم می گوید:
زبان عشق زبانیست کاهل دل دانند                    نه تازیست و نه هندی، نه فارس نه شامی
پس مبادا نامحرمان را به "تماشاگه راز" بخوانی و اسرار عاشقی را هویدا نمایی:
مگو با مرغ شب از نور خورشید                نیارد سرمه کس، بر دیده ی کور
اگر منعت کند از می پرستی                   مکن منعش، بود بیچاره معذور
و:
فضای سینه شد از سر غیب مالامال        ولی به کس نتوان گفت رازهای مگو
یکی از بهترین و تاثیرگذارترین غزل هایش که در عین حال، بیانگر اوج تجارب عرفانی اوست، غزل زیر است که به نوعی در آن کوس انالحق هم می زند و از جایگاهی فوقِ گمان برای خود سخن می گوید:
مقصد من، خواجه! مولای من است                   توشه ی من نیز، تقوای من است
 گاه گاهی این رکوع و این سجود                     کلّمینی یا حُمیرای من است
در مناجاتم چو موسی  با اله                          خلوت دل طور سینای من است
 مَی روانِ مرده ام را زنده کرد                        آری، آری ، می◦ مسیحای من است
دامنِ تدبیر را دادم ز دست                           رشته ی تقدیر بر پای منست
نفیِ من شد باعث اثبات من                         خواجه! در لایِ من الّای من است
حُسنِ لیلی جز یکی مجنون نداشت                عالَمی مجنونِ لیلای من است
نشئه ی ناسوتم اندر خور نبود                       عالم لاهوت،  مأوای من است
نام نیکت ذکر صبح و شامِ ماست                   یاد رویت، فکرِ شب های من است
ره به خلوتگاه وحدت  یافتم                         وحدتم؛ فوقِ گمان جای من است
و کارش دیگر به شطاحی می رسد که:
اندرین ارض و سماوات نگنجد وحدت        قلب تو عرش منست و دل تو خانه ی ماست
و زهی سعادت که کار جهان شد به کام ما:
ما را که لعل یار به کامست و مَی˚ به دَور     دورِ سپهر گو که نگردد به کامِ ما
و:
آسمان را صورت از سیلیِ عشق                    وحدت! آخر، نیلگون کردیم ما

مقام حیرانی:
حاصل این سیر و سلو ک عارفانه، مستی ، بیخودی، گم گشتگی و حیرانی است که رفته رفته به زبان و احوال و اذواق و مواجید مولانا پهلو می زند:
جای دهید امشبم مسجدیان تا سحر!            مستم و گم کرده ام راه خرابات را
دوش تفرج کنان، خوش زِ حرم تا به دیر         رفتم و کردم تمام، سیرِ مقامات را
وحدت در این حال مستی است که صفا می کند و پی می برد آنچه که مردم از علم می بینند و می فهمند، خیالاتی بیش نیست:
غیر خیالات نیست عالم و ما کرده ایم             از دم پیر مغان ، رفع خیالات را
و در اوج این افتقار و خاک نشینی به جبرئیل هم فخر می فروشد و کلام را به اوج سماوات می رساند که:
خاک نشینان عشق بی مدد جبرئیل              هر نفسی می کنند سیرِ سماوات را 
مقامی که در آن دعوی کرامت، نه تنها خریداری ندارد که شرم آور و به تعبیر صوفیه حیض الرّجال است:
در سرِ بازار عشق،کس نخرد ای عزیز           از تو به یک جو،  هزار◦ کشف و کرامات را
و در این مقام با خود عهد می کند که هرگز این عوالم را از دست ندهد:
"وحدت" از این پس مده دامن رندان˚ زِ دست          صرفِ خرابات کن ، جمله ی  اوقات را

همان طور که حافظ گفت فرشته زمانی به خانه دل در آید که دیو نفس بیرون شده باشد. وحدت هم می گوید:
جان ها  فلکی گردد اگر این تن خاکی               بیرون کند از خود، صفتِ دیو  و ددی را
آن گاه عالم نیز در هماهنگی با احوال تو به سماع بر می خیزد:
در رقص درآید فلک از زمزمه ی عشق           چونان که  شتر بشنود آهنگِ حُدی را 
و همه این اذواق و مواجید به برکت علمی است که در دفتر نباشد:
ما از کتب عشق  نخواندیم و  ندیدیم             جز  درسِ خطِ بیخودی و بیخردی را
به برکت عشق و محبت، نیک و بد و صنم و صمد را با هم دوست خواهی داشت. چرا که همه عالم از اوست:
یا  بوسه  مزن ، بر  لب مینای محبت             یا در خُمِ توحید فکن نیک و بدی را
چرا که از مجاز قنطره حقیقت است و زیرا که از زمین به آسمان همیشه راهی هست:
یارب بکه این نکته توان گفت که وحدت           در کوی صنم، یافته راهِ صمدی  را؟
و این عوالم را بر ملک شاهی ترجیح می دهد: 
درویش به صد افسر شاهی نفروشد                یک موی ازین کهنه کلاه نمدی را

وحدت که دیگر به وحدت حقیقی با وجود رسیده در هر جایی او را می بیند:
نیست جایی که نه آنجاست و لیکن جویید              در دل خویشتن آن دلبر هر جایی را
چنان که فرمود: فاینما تولوا فثم وجه الله:
دست ز هستی بشوی، تا شودت روی دوست           جلوه گر از شش جهت، گرچه ندارد جهات
وفق حدیث قدسی، قلب بنده عرش و فرودگاه خداست:
هرکه بی سامان شود در راه عشق                   در دیار دوست، سامانش دهند
هرکه چون وحدت به بی سو راه یافت              سرّ ِ «القلبُ عرش رحمانش» دهند
مولانا وار باده را مست می کند و به می، مستی می بخشد:
چنان از باده ی عشق تو مستم                  که از ما مست گردد آب انگور
هرچند روحیات و مذاق وحدت با عرفان انفسی هماهنگ تر است، اما عالم طبیعت را هم تجلیات او می بیند و از عشق زمینی نیز راهی به عشق آسمانی باز می کند:
در طرف چمن گر نکند جلوه رخِ دوست            بر برگ گلی این همه بلبل نسراید
نور ازلی گر ندمد از رخ لیلی                         از گردش چشمی دل مجنون نرباید
 در وصف معشوق زمینی می گوید:
  بس که دل بر سر دل ریخته ای دل به رهش                  که تو را نیست دگر راه، زِ بسیاریِ دل
   غیر عناب لب و نار رخ و سیب زنخ                              نکند هیچ علاج دل و بیماری دل
و همچون حافظ مغبچه را هم مَظهر و مُظهر معشوق ابد و ازل می داند:
دی مغبچه ای گفت که ما مظهر یاریم                 سر تا به قدم آینه ی روی نگاریم

معنای کمال: 
اما این اوج زمانی حاصل می شود که هیچ نباشی و از هر گونه انانیت تهی شوی. عرفا می دانند که رسیدن به کمال خود یک ترفند نفسانی برای متمایز و متشخص بودن است. لذا کمال را در بی کمالی می دانند:
"وحدت"، کمال عشق چو در بی کمالی است           تکمیل عشق کرد و گذشت از کمال ها
تهی شدن از خویش همان و خودشناسی همان و خداشناسی همان:
زاهد تو و "ربُّ اَرِنی"؟ این چه تمناست            با دیده ی خودبین نتوان دید خدا را
و:
دیده‌ی خودبین، خدابین کی شود                      گفتمت رمزی برو خود را مبین
برای احساس حضور خدا و رسیدن به جایی که "الا الله" نبینی، باید "لا" شوی و خود را نفی کنی:
هرگز نبری راه به سر منزل الّا                       تا مرحله پیما نشوی وادیِ لا را
و بایست که گرد و غبارِ نفسانیت را از چهره ی فطرت کنار زنی:
بر  باد  فنا  تا ندهی گَردِ خودی  را             هرگز  نتوان  دید  جمال  احدی  را 
به قول بایزید گامی بر خود نه و آنگاه رسیدی به الله:
ترک سر و جان گیر پس آنگاه بیاسای                 آری سفرِ عشق، همین یک دو سه گامست
چون طالب و مطلوب و طلب هر سه یکی شد         هنگام وصالست و دگر سیر˚ تمامست
توحید عارفانه:
در توحید عارفانه کسی جز خدا وجود بالذات و حقیقی ندارد و سایر موجودات حکم سایه را دارند: 
به غیر پیر خرابات و ساکنان درش                            ز اصل نکته ی توحید، کَس نشد آگاه
رسد به مرتبه ای خواجه پایه ی توحید                      که عین شرک بود لا اله الا الله
بنابراین وحدت ذره ای از انانیت در خود نمی بیند:
به خویش هرچه نظر می کنم تو می بینم            که خالی از تو نبینم به خویش، یک سر مو
حرکت به سوی وحدت یا همان حقیقت، از شریعت شروع می شود و در طریقت تداوم می یابد. اما برغم پاره ای از آرای متصوفه، سالک هیچ بهانه ای برای قصور در اعمال شرعی ندارد: 
حقیقت ار طلبی خواجه در طریقت کوش                  ولی خلاف شریعت مپوی، یک سر مو
قدم ز وادی کثرت کسی نهد بیرون                          که سوی کعبۀ وحدت چو وحدت آرد رو

معنای عبادات:
در دینداری عارفانه مناسک و عبادات هم رنگ و بوی دیگری دارند. چنانچه حج عارفانه هم نه رفع تکلیف شرعی، بلکه تمنای دیدار است:
دل بی تو تمنا نکند کوی منا را                       زیرا که صفائی نبود بی تو، صفا را
طاعت و عبادتش هم دیگر است. چرا که زبان عبادت عاشقانه، زبان اشارت و تحیر است نه زبان عبارت. وحدت در غزل ناب و بی نظیر دیگرش، از احوال خوشی دم می زند که در عبارت نمی گنجد:
آتش عشقم بسوخت خرقه ی طاعات را            سیل جنون در ربود، رختِ عبادات را 
مسئله عشق نیست درخور شرح و بیان             به که به یکسو نهند ، لفظ و عبارات را
من جمله زبان های اشارت، زبان موسیقی است:
هر نفسم˚ چنگ و نی˚ از تو پیامی دهد                پی نبرد هر کسی ، رمز و اشارات را
راهکار مهم دیگر عارفان و عاشقان، چشیدن ذوق مناجات در خلوتِ شب تار است:
دامن خلوت زِ دست، کی دهد آن کو که یافت           در دل شب های تار، ذوقِ مناجات را
و در جای دیگر باز موسیقی را کانال فرود و نزول لطایف آسمانی می داند:
لطیفه های نهانی رسد به گوش دلم             ز صوت بر بط و آهنگ چنگ و بانگ رباب

امیدوارم در این مختصر توانسته باشم خواننده را تا حدی با عوالم عرفانیِ این شاعر بزرگ دیارمان آشنا کرده باشم.
۱۲.۷.۹۴    

اطلاعات شما ذخيره شود ؟