بانان رووشن چه‌وه‌ڕێ شێعر کوردی ئیمه‌س / مـۆحه‌مه‌د جه‌واد جه‌لیلیان
بانان رووشن چه‌وه‌ڕێ شێعر کوردی ئیمه‌س / مـۆحه‌مه‌د جه‌واد جه‌لیلیان
ئێ وهارە جارێ ئدامە دێرید ! ئەقرەبەیل کاتشمار یەواش یەواش وە سات چوار یەێ نێمەڕووان برشەکەر لە وەرز وەهار نزیکەو بوون. لە گووشەێ بیوچگێگ لە دەفتەر دەنگ ئازادی وە لاپەڕەیل کوردی ئێ رووژنامە نووڕم کە بەرهەمەیل و نووسراوەیل جیاوازێگ لە نووسەرەیل ئێ وڵاتە لە باوش گرتنە و...
گوزارشێگ له‌ جه‌رخه‌ێ تایبه‌تی «ده‌روه‌چێگ وه‌ شێعر کوردی کرماشان» له‌ ده‌فته‌ر صدای آزادی:
بانان رووشن چه‌وه‌ڕێ شێعر کوردی ئیمه‌س


ئێ وهارە جارێ ئدامە دێرید ! ئەقرەبەیل کاتشمار یەواش یەواش وە سات چوار یەێ نێمەڕووان برشەکەر لە وەرز وەهار نزیکەو بوون. لە گووشەێ بیوچگێگ لە دەفتەر دەنگ ئازادی وە لاپەڕەیل کوردی ئێ رووژنامە نووڕم کە بەرهەمەیل و نووسراوەیل جیاوازێگ لە نووسەرەیل ئێ وڵاتە لە باوش گرتنە و هەر کامێیان قسەێ ژیان نادyاریێگ لە داوان خوەێ جییەو داس. لەێرە تا گڕێ تر خاون بیرەیل و تێکووشەرەیل ئەدەبیات کوردی یەکەو گرن؛ ئتفاقێگ کە تویەنیم بیوشیم فرە کەم لە ساڵەیل له‌یه‌وه‌ر کەفتێە و ئیمە وەل ئمێد فرەێگ کە وە بانان شێعر کوردی دێریم، چەوەڕێ هاتن مێوانەیل هەنینیم.
یەکم شاعر ناسیاێگ کە وە جەرخەمان ئزافە بوود؛ غەزەڵ ئیوش تەواناێ هاوچەرخ، بابەک دەوڵەتییە؛ پلەگان دەفتەر وە رەزار یەک هیلێدنە جی و تیەێدنە بان؛ ئڕاێ وە نووا چین ئێ جریانە، رێەیل فرەێگ باێەس وە جی هیشت.
فرە سادە و سەمیمی وە گەرد دووسەیلێگ کە وەرجەێ لە خوەێ هاتنە، حاڵ و خەوەر کەێدن و لە گووشەێگ نیشێدن.
عەلی ئوڵفەتی؛ شاعر ناودار ئاوانگارد دوەمین هاوڕێیگە کە وە جەرخەمان تیەێدن و گووشەێ جیاوازێگ لە دەفتەر ئڕاێ نیشتن هەڵوێژنێد؛ جوور جاران خەنێ رەنگینێگ لە سیوک لێوێ نیشتەجا بویە؛ خەنێگ کە لە تەمام رووژەیل وەلێیا هەس، رووژ داخ، رووژ ژان، تەنانەت لە کات دەس شکیان !
ئێ وەهارە جارێ ئدامە دێرێد؛ چیمن تا گەپەیل جەرخە دەس پێ بکەیم کە حوسەین سەفامەنش هۆنەرمەند دەنگ خوەش کورد وە گەرد هاتن خوەێ وە ئێ جەلەسە هناس دۆجارەێگ دەێدن.
له‌ دویاێ هڵاێه‌ دۆ دهه‌‌ که‌ له‌ ده‌س پێ کردن جه‌ریان سه‌ره‌کی زوان و ئه‌ده‌بیات کوردی له‌ ناوچه‌ێ کرماشان رێ بوود ؛ رووژ په‌نج شه‌مه‌ له‌ یه‌ێ نێمه‌ڕووه‌و دویاێ گه‌رم له‌ مانگ خورداد؛ بـڕێگ له‌ شاعره‌یل و نیـوسه‌ره‌یل خاون ناو ئه‌ده‌بیات کوردی له‌ کرماشان یه‌ێ جار تر له‌ یه‌ێ جه‌رخه‌ێ تایبه‌تی کووه‌و بیون. له‌ ئێ جه‌له‌سه‌ێ پڕباێه‌خه‌ که‌ له‌ ده‌فته‌ر هه‌فته‌نامه‌ێ "صدای آزادی" ئه‌و رێ که‌فت؛ مێوانه‌یل جه‌رخه‌ له‌ سه‌ر باوه‌ته‌یل جیاوازێگ گه‌پ دان و باس کردن؛ گه‌ورایل شێعر کوردی له‌ کرماشان یه‌که‌و گرتـیون که‌ زوورم له‌ باوه‌ت خسارناسی و شییه‌و کردن به‌رهه‌مه‌یل دۆ دهه‌ێ له‌یه‌وه‌ر هـیورده‌و بوون و ئه‌وگه‌رێ ئامانج کار خوه‌ێان و هه‌روه‌ها بانانێگ که‌ باێه‌س ئڕاێ ئه‌ده‌بیات کوردی له‌ کرماشان بنیا بنه‌ن؛ گه‌پ بێیه‌ن و ئڕا ئێ جه‌رخه‌ بوود که‌ له‌ مژار "ده‌روه‌چێگ وه‌ شێعر کوردی کرماشان" که‌ڵک وه‌ر بگریمن.
بێـشتر هاوڕێه‌یل و خاون بـیره‌یل ئێ جه‌رخه‌ له‌ شاعره‌یل به‌ره‌ێ یه‌کم ئه‌ده‌بیات کوردی هاوچه‌رخ له‌ وڵات کرماشان بیــون و له‌ مێوانه‌یل تایبه‌تی تویه‌نیم و حوسه‌ین سه‌فامه‌نش هـۆنه‌رمه‌ند ناسیا و به‌ناوبانگ کورده‌واری ئاماژه‌ بکه‌یم.
یه‌کێگ له‌ مێوانه‌یل هه‌نین ئێ جه‌له‌سه‌؛ دوکتـۆر عه‌لی سه‌هامی بیو که‌ کاره‌یل ره‌نگینـێـگ له‌ باوه‌ت غه‌زه‌ڵ کوردی دێرێـد به‌ڵام له‌ جه‌رخه‌ێ ئمڕوو زوورم له‌ نووڕگه‌ێ زانستییه‌و وه‌ دێرۆک شێعر کوردی له‌ سه‌رده‌م خوه‌مان ئشاره‌ داشت که‌ شنه‌فتن قسه‌یله‌؛ بێ ئاکام نییه‌.
دۆکتۆر سەهامی ئاشنایی خاسێگ وەل بەرهەمەیل لەێرەوەرینەو دێرێد و تویەنێد پەیوەند قیولێگ بەین ئێ مژارەیلە ئیجاد بکەێد و تەلفیق خاسێگ بەێن باوەڕەیل شەفاهی و عام کوردی و باوەڕەیل ئۆستوورەئی ئەوڕێ بوەێدن. دۆکتـۆر سه‌هامی گه‌پ خوه‌ێ لـێـوا ده‌س پێ کرد:
«له‌ یه‌کمین کۆمڵه‌ شێعره‌یلێگ که‌ له‌ سه‌رده‌م خوه‌مان وه‌ چاپ ره‌سی تویه‌نیم له‌ "چه‌پگه‌ێ گوڵ" شامی کرماشانی، بڕێـگ له‌ شێعره‌گان په‌رته‌و کرماشانی و ... ناو باریمن که‌ یانێ وه‌ ده‌نگ هوه‌نه‌رمه‌نده‌یل هاودیاری وه‌ شیوه‌ێ گوورانی دراتن و شێعر کوردی له‌ کرماشان گیان دجاره‌ێێگ گرد. نه‌سڵ دویاێ جه‌نگیش بڵاو کردن کتاوه‌یل خوه‌ێیان شروو کردن. به‌رهه‌م "تریوسکه‌"ێ په‌رویز به‌نه‌فشی، یه‌کمین کۆمڵه‌ شێعر کوردی وه‌ زاراوه‌ێ خوه‌مان بیو که‌ وه‌ شکڵ ره‌سمی له‌ ژێـر چاپ درات که‌ ئێ کاره‌ گیچه‌ڵه‌یل و کیشه‌یل دیاری خوه‌ێ داشت.»
یه‌کێگ له‌ شاعره‌یل به‌ناوبانگ کرماشان که‌ له‌ ساڵه‌یل له‌یه‌وه‌ر زوورم له‌ باوه‌ت غه‌زه‌ڵ فارسی هاوچه‌رخ له‌ ته‌مام ئێران خاون ناو بویه‌؛ بابه‌ک  ده‌وڵه‌تییه‌ که‌ چه‌ن وه‌ختێگ که‌ هه‌س که‌ له‌ بان غه‌زه‌ڵ کوردی هـۊرده‌و بویه‌ و له‌ێ باوته‌و تویه‌نسته‌ شێـعره‌یل نوو و فره‌ جیاوازێگ له‌ خوه‌ێ بیلـێـدنه‌ جی و ده‌روه‌چه‌یل تازه‌ێگ وه‌ره‌و شێعر کڵاسیک و کیش دار کوردی واز بکه‌ێـد. ده‌وڵه‌تی له‌ ناوهه‌ێن خوه‌نین شێعره‌گان ئاماژه‌ وه‌ چه‌ن خاڵ که‌ێدن وه‌ کوو :
«باوه‌ڕم یه‌سه‌ که‌ هه‌ست نـۆستالۆژی یا هه‌ڵگه‌ردین وه‌ره‌و دویا؛ چه‌واشه‌ێ مـێـژوو نه‌باێه‌س فره‌ له‌ ناو غه‌زه‌ڵ ئمڕوو کوردی دیاریه‌و بوود و له‌ شێعره‌گان خوه‌م که‌م تر له‌ بان ئێ گه‌په‌ هــۊرده‌و بیومه‌.
نه‌باێه‌س له‌ وشه‌یل و ئلمانه‌یلێگ که‌ڵک وه‌ر بگریمن که‌ هه‌ست نۆستالۆژیک به‌رده‌نگ وه‌ ده‌س باریمن تا شێعرمان وه‌ دڵ بنیشـێـد.
ساڵه‌یل فره‌ێگه‌ که‌ شێعر نیوسم به‌ڵام فارسی نیوسامه‌ و ئێستا وه‌ ئێ ئاکامه‌ ره‌سیمه‌ که‌ لان که‌م له‌ حه‌د یه‌ێ کۆمڵه‌ شێعر ده‌ین خوه‌م وه‌ زوان داڵگی خوه‌م ئه‌دا بکه‌م گاهه‌س وه‌ زوان داڵگی خوه‌م خدمه‌تێگ کردیـوم.»
بابه‌ک دەوڵەتی؛ چەن جار لەناوهەێن خوەنین شێعرەگان شەکەت بوودن؛ جوورێگ کە شوون ئەرەق لە قەێ دەمچەوێ لەواێ کڕ دریژێگ دیارییە. وەل گەپەیل ئاقاێ ئاهەنگەرنژاد شەکەتی بیوچگێگ دەر کەێدن و ئڕاێ خوەنستن ئەودویاێ شێعرەگان، هناسێگ دوجارەوا کەێد...
جه‌لیل ئاهه‌نگه‌رنژاد له‌ ده‌روه‌چ تره‌که‌و وه‌ل گه‌په‌یل کاک بابه‌ک ده‌وڵه‌تیا به‌شداری که‌ێـد:«یه‌کێگ له‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌یل دیاری کاره‌گان به‌ڕێز ده‌وله‌تی یه‌سه‌ که‌ ئیشان وه‌ شیوه‌ێ فره‌ تایبه‌تی جوورێگ غه‌زه‌ڵ تکنیکی وه‌ شێعر کوردی ئمڕوو ناسانێه‌ و هه‌ر ئه‌و جووره‌ که‌ گشتمان زانیم ئاقاێ ده‌وڵه‌تی خوه‌ێان له‌ شاعره‌یل ناودار غه‌زه‌ڵ هاوچه‌رخ و له‌ ئه‌فراد ملی به‌ره‌ێ خوه‌‌ی وه‌ حساو تێدن و ئێرنگه‌یش که‌ وه‌ ئه‌ده‌بیات کوردی ده‌س پێ کردێه‌؛ له‌واێ یه‌ێ ئاێم خاواره‌ نییه‌ که‌ ته‌نیا چه‌ن گله‌ وشه‌ێ کوردی بزانـێـد من باوه‌ڕم یه‌سه‌ که‌ ئیمه‌ وه‌ چه‌ندین شاعر وه‌کوو کاک بابه‌ک ده‌وڵه‌تی هه‌وه‌جه‌ دێریمن که‌ له‌ باوه‌ت غه‌زه‌ڵ کوردی کار بکه‌ن هه‌ر ئه‌و شکڵه‌ که‌ به‌رهه‌مه‌یل به‌نرخ و باێه‌خ دار دۆکتـۆر ئوڵفه‌تی له‌ مژار شێـعر ئازاد؛ له‌ دیاری ته‌رین کاره‌یلێگه‌ که‌ له‌ باوه‌ت ئه‌ده‌بیات کوردی به تایبه‌ت شێعر ئازاد تویه‌نیم ناو باریمن و ئاماژه‌ پێیان بکه‌یم و فره‌ خوه‌شاڵ به‌خته‌وه‌ریم که‌ ئمڕوو هه‌م شێعره‌یل ئازاد به‌ڕێز ئوڵفه‌تی و هه‌م غه‌زه‌ڵه‌یل ئاقاێ ده‌وڵه‌تی بشنه‌ویم.»
ئاهه‌نگه‌رنژاد ئیکه‌ش چوودنه‌ سه‌ر مژار تره‌ک و لـێـوا گه‌پ ده‌ێد:«به‌ڵام گه‌پ تره‌ک که‌ له‌ێره‌ باێه‌س ئاماژه‌ وه‌ پێ بکه‌م یه‌سه‌ که‌ ئیمه‌ شاێـه‌د تا ئمڕوو فیشتر تماشا کردنمان و نووڕگه‌مان وه‌ غه‌زه‌ڵ کوردی؛ یه‌ێ شێعر ئێـحساسی و کاڵ بوود و بێجله یه‌ک دو شاعر که وه غه‌زه‌ل وه شیوه‌ێ نوتره‌کێگه‌و نوورستنه، جه‌رخه‌ێ شاعرگانمان، نوورستن سونه‌تی دێرن. به‌ڵام له‌ ناو غه‌زه‌ڵه‌گان ئاقاێ ده‌وڵه‌تی که‌ ئیمه‌ گووش دایمن؛ ئه‌و هه‌سته‌یل کاڵه‌ که‌ زوورم ره‌نگ ته‌رانه‌ دێـرن تا شێـعر، دی فره‌ دیاری نییه‌ و که‌م تر له‌ ئه‌و بار ئاتفی و ئێحساسی خالییه‌ که‌ خوه‌ێانیش باسێ کردن ئستفاده‌ کردێه‌...»
بابه‌ک ده‌وڵه‌تی قسه‌یل خوه‌ێ لـێـوا وه‌ په‌رتخ ره‌سنـێـد :«ئێ نه‌سڵه‌ که‌ له‌ کار خوه‌ێیان خاس هاتنه‌سه‌ نووا ؛ باێه‌س وه‌ فکر نه‌سڵه‌یل بانانیش بوون؛ ئیمه‌ له‌ ناو شێعر سپید که‌سێ گه‌ورا تر له‌ شاملوو نێیاشتیمنه‌ به‌ڵام له‌ێ ئاخره‌و دڵ به‌سایودنه‌ چه‌ن گله‌ جوان که‌ ئێ رێیه‌ ئدامه‌ بێـیه‌ن.
هه‌ر ئه‌و جووره‌ که‌ شێعر ئیلام له‌ یه‌ێ سه‌رده‌مێگ فره‌ رووناک و سه‌رکه‌فتێ بیو به‌ڵام ئێرنگه‌ نه‌سڵێگ که‌ له‌ دویاێ ئه‌وان هات؛ له‌ حه‌د ئه‌وان نیین ئیمه‌یش باێه‌س یه‌ێ ده‌سڵاته‌یلێگ وه‌ کار بگریمن که‌ هه‌میشه‌ له‌ بوار ئه‌ده‌بیات کوردی؛ ته‌نیا ناو چوارـپه‌نج نه‌فه‌ر له‌ نه‌سڵ ئیمه‌ وه‌ سه‌ر زوان به‌رده‌نگ نه‌ود یانێ باێه‌س وه‌ فکر نه‌سڵ بانان بـیومن؛ هه‌ر کارێگ له‌ ده‌سمان تیه‌ێد باێه‌س بکه‌یمن که‌ نه‌سڵ جه‌وان له‌ دویاێ ئیمه‌ ئێ رێیه‌ ئدامه‌ بێـیه‌ن و نه‌یلن بمیـنـێـدنه‌ زه‌یو و په‌رتخ بڕه‌سێـدن.»
لە کات گووش تەکانن وە غەزەڵەگان بابەک دەوڵەتی وە ئێ پرسێارە فکر کەم ئەگەر شاعر گەوراێگ وێنەێ "حوسەین مۆنزەوی" وە ئێ زوانە و زاراوە شێعر بنیوسیاد؛ تویەنست وە ئەو مەقامە کە لە ناو شێعر فارسی دێرێد؛ بڕەسێد؟!
گاهەس لە بانان بتویەنیم خاس تر وە ئێ پرسێارە جواو بەیمن !
له‌ێ‌ ئدامه‌ دۆکتـۆر ره‌زا مه‌وزوونی له‌باره‌ێ ئه‌ده‌بیات مناڵان گه‌پ ده‌ێدن و له‌ باوه‌ت ئێ مژاره‌؛ وه‌ باسه‌یل فره‌ گرنگێگ ئاماژه‌ که‌ێد:
«ته‌نانه‌ت به‌رهه‌مه‌یل فره‌ ناسیا و خاون ناوێگ که‌ له‌ جوقرافیاێ ئه‌ده‌بیات کوردی هه‌س و تایبه‌تی ئڕا به‌رده‌نگه‌یل گه‌ورا نیوسیانه‌ و بڵاو بیـونه و فره‌ په‌یوه‌ندی وه‌لـێـانه‌ گردنه‌‌؛ ئه‌گه‌ر بایمن و خاس له‌ بانێیان هـۊرده‌و بـۊمن و بنه‌ماێ مووسیقائیێان شییه‌و بکه‌یمن؛ دیاره‌ که‌ مدوو ناو ده‌ر کردن ئێ به‌رهه‌مه‌یله‌ و مه‌یله‌وار بیون به‌رده‌نگ وه‌ خوه‌نستن یا ئه‌ژنه‌فـتـنـێیان؛ به‌شێگ له‌ بنیاێ مووسیقاس که‌ ئڕا به‌رده‌نگ مناڵ چشت جیاوازێگ وه‌ حساو تیه‌ێد و شوون پاێ ئه‌ده‌بیات مناڵان له‌ ناوێیان دیاریه‌ که‌ مه‌ردم دووسێیان دێـرن.»
مه‌وزوونی له‌ ئدامه‌ێ گه‌پ خوه‌ێ وه‌ل ئاماژه‌ وه‌ یه‌کێگ له‌ مێوانه‌یل تایبه‌تی جه‌رخه‌؛ کاک حوسه‌ین سه‌فامه‌نش، لـێوا وه‌ت کرد:«من فکر که‌م خدمه‌تـێـگ که‌ به‌ڕێـز سه‌فامه‌نش وه‌ ته‌نیا له‌ رێگاێ مووسیقاوا وه‌ شێـعر کوردی کردێه‌؛ فره‌ به‌نرخ و جیاوازه‌ و جی ده‌س خوه‌شی تایبه‌تی دێـرێـد...»
دۆکتـۆر مه‌وزوونی ئیکه‌ش دوجاره‌ هاته‌ سه‌ر باس ئه‌ده‌بیات کوردی مناڵان و لـێـوا گه‌پ دا:«ئه‌ده‌بیات مناڵان له‌ مێـژوو زوورم له‌ باوه‌ت ئه‌ده‌بیات شه‌فاهی ئه‌و رێ چێیه‌؛ له‌واێ : ترانه‌ و لالایی و... و له‌ ته‌مام جه‌هان نیه‌تویه‌نیم بیوشیم که‌ له‌ کام سه‌رده‌مه‌و ده‌س پێ کریاس.
تویه‌نیم که‌ بنه‌ماێ دێـرۆکی ئه‌ده‌بیات مناڵان وه‌ سێ به‌ش جیاواز دابه‌ش بکه‌یمن :ئه‌ده‌بیات فـۆلکلـؤر ، ئه‌ده‌بیات کڵاسیک (جوور شاهنامه‌، گوڵستان ) که‌ له‌ ناو ئێ دۆ به‌شه‌ مه‌فهووم و ساختار بیر و باوه‌ڕی مناڵ هه‌س به‌ڵام ئڕا مناڵ نه‌وه‌تیانه‌ و ئیمه‌ له‌ ئێ سه‌رده‌مه‌ زانیمن که‌ یانه‌ ده‌ره‌تان یه‌ دێـرن که‌ ئڕا ئه‌ده‌بیات مناڵات بازنویسی بوون له‌واێ به‌رهه‌مه‌گان به‌ڕێـز مه‌ێدی ئازه‌ر یه‌زدی و به‌ش سێیـم ئه‌وه‌سه‌ که‌ دی تایبه‌تی ئڕا مناڵ ئـیـوشیه‌ێـد یانێ شاعر ، نـیوسه‌ر یا خاون به‌رهه‌م ؛ له‌ کات ئافراندن به‌رهرم، دونیاێ مناڵان له‌ زه‌ێن خوه‌ێ تیه‌رێدن و تماشاێ هه‌وه‌جه‌یل فکری مناڵ که‌ێـد. هه‌ناێ تیه‌یمن و شییه‌و که‌یم، دیونیمن که‌ مێـژووئه‌ده‌بیات مناڵان له‌ زوان فارسی زوورم له‌ بان ئامووژاری کردن، گاو دان و قێـیه‌خه‌ کردن مناڵان هـیورده‌و بویه‌ و چشت فره‌ گرنگ و هازدارێگ نێیاشتـێـیه‌؛ به‌ڵام هه‌ر چی وه‌ره‌و نووا تیه‌یمن دیونیم که‌ گه‌پ دان له‌ سه‌ر لـێوا مژاره‌یلێگ که‌م تره‌و بویه‌.
باێه‌س بـیوشم که‌ دێـرۆک ئه‌ده‌بیات مناڵان له‌ ناوچه‌ێ خوه‌مان، فره‌ دریـژ نییه‌ و ئیمه‌ فکر که‌یمن که‌ جارێ زه‌مان توایم تا ئه‌ده‌بیات کوردی مناڵان شییه‌و بوود و رخنه‌ له‌ سه‌رێ بنـیوسن؛ هـێمان باێه‌س بیلیمن که‌ له‌ێ باوه‌ته‌و ته‌ولید ئه‌ده‌بی داشتـیومن، کتاوه‌یل مناڵان وه‌ چاپ بڕه‌سێد، جه‌رخه‌یل ئه‌ده‌بی بنه‌یمن و ئیکه‌ش بایمنه‌ سه‌ر یه‌ که‌ ئه‌ده‌بیات کوردی مناڵان شییه‌و بکه‌یمن و خسارناسی بکه‌یم. و هه‌وه‌جه‌ دێـریمن که‌ جه‌رخه‌یل تایبه‌تی ئه‌ده‌بیات مناڵان بێاشتیومن تا له‌ بان باوه‌ته‌یل جیاواز ئێ بواره‌ بێشتر گه‌پ بێیه‌یمن . ئڕا مناڵ کتاو وه‌ ته‌نیا جواو نیه‌ێد؛ مناڵه‌یل زوورم وه‌ل مووسیـقـیا په‌یوه‌ندی گرن و له‌ رێ ده‌نگ تویه‌نن وه‌ گه‌رد به‌رهه‌مه‌یل شێعر هه‌ز بکه‌ن و په‌یوه‌ند بگرن.»
شێعره‌یل ئازاد دۆکتۆر عه‌لی ئوڵفه‌تی؛ به‌ تایبه‌ت شیوه‌ێگ که‌ له‌ خوه‌نستن شێعره‌گان داشت پڕ هه‌ست ته‌رین به‌ش ئێ جه‌رخه‌ بۊ که‌ وه‌ راس ده‌سڵاته‌یل نادیار و ده‌ره‌تانه‌یل جیاوازێگ له‌ شێعر ئاوانگارد کوردی نیشان دان و بێ گومان هه‌ر به‌رده‌نگێگ وه‌ بانان شێعر و ئه‌ده‌بیات زوان کوردی له‌ ئێ ناوچه‌ ئڕا جه‌هانی بیـون ئمـێدوار کردن.
عه‌لی ئو‌ڵفه‌تی به‌ڵام وه‌ شیـوه‌ێ جیاوازێگ وه‌رجه‌ێ له‌ خوه‌نستن شێـعره‌گان؛ وه‌ په‌ێشروو کوڵێگ ده‌س پێ که‌ێـد و لێـوا ئڕا به‌رده‌نگه‌یل جه‌رخه‌ گه‌پ ده‌ێـد: « زوورم ژیان من ئه‌وگه‌رێ شێعر بویه‌، هه‌میشه‌ وه‌ێ جوور جیاواز ژیامه‌، له‌ کنار شێعر جار وه‌ جارێگیش زنـێــانی کردمه‌.
ره‌وت شێعر کوردی له‌ ناوچه‌ێ کرماشان؛ له‌واێ ئاماژه‌ێگ که‌ "شوپن هاور" وه‌ ئاڵشت بیون "حه‌قیقه‌ت" دێـرێـد، سێ مه‌رحه‌ڵه‌ێ جیاواز تا سه‌رده‌م ئێستا وه‌ خوه‌ێ دییه‌؛ یه‌کم جار تـیوله‌کی وه‌ پێ که‌یم ، دویاێ ئه‌وه‌ شووخی گرتنه‌، تییه‌یم وه‌لــێیا مۆخاڵفه‌ت که‌یم و له‌ ئاخریش قه‌بوولێ که‌یمن. په‌س ئیمه‌ له‌ باوه‌ت جه‌ریان شێعر کوردی وه‌ قسه‌ێ ئاێم گه‌وراێگ که‌ قه‌رن مه‌دیوونێیه‌ عه‌مه‌ڵ کردیمنه‌.
کرماشان به‌شێگ له‌ زوان کوردیه‌؛ سوورانی یانێ چه‌ ؟ که‌ڵهوڕی یانێ چه‌ ؟ ئیمه ته‌نیا‌ زوان کوردی دێـریم و ئه‌گه‌ر له‌ بان ئێ زوانه‌ فره‌ هـیورده‌و بیومن؛ وه‌ ئاکام ره‌سیم که‌ هیچ جیاوازی دیاریـێـگ وه‌ل یه‌کا نه‌ێـرن و گشـتــێ زاراوه‌گان ئێ زوانه‌، له‌ بنه‌ڕه‌ته‌و هه‌ر یه‌کــێـگـن و ته‌نیا وشه‌گانن که‌ تییه‌ن و چــن. یه‌ێ شاعر کورد باێه‌س زاراوه‌ێ کورمانجی بزانـێـد، باێه‌س وه‌ل هه‌ورامیـا په‌یوه‌ندی داشتوود، باێه‌س له‌کی و سـۆرانی بزانـێـد و باێه‌س زار که‌ڵهـوڕیـیش بزانێد؛ مه‌به‌ست ئیمه‌ له‌ وشه‌ێ "که‌ڵهوڕی" ئـێڵ که‌ڵهوڕ نییه‌؛ ئیمه‌ به‌ێن بنزاره‌یلێگ که‌ له‌ به‌ێن مه‌ردم ئـێـڵه‌گان : زه‌نگنه‌، که‌ڵهوڕ، گووران و سنجاوی هه‌س هیچ جیاوازیـێـگ نیه‌تیـویه‌نیـم پـێـیا بکه‌یـم. له‌ ناو کرماشان دۆ زاراوه‌ێ له‌کی و هه‌ورامی که‌مێگ له‌ بوار ساختاره‌و وه‌ل ئه‌و دویاێ زاره‌گان جیاوازن که‌ ئه‌وه‌یش ئه‌گه‌ر خاس له‌ بانێ هـیورده‌و بیـوم؛ دیـونیم هه‌ر یه‌کێـگن و بنه‌ماێگ جیا له‌ زوان کوردی نه‌ێـرن.
وه‌ باوه‌ڕ من یه‌کێگ له‌ گه‌وراته‌رین روداوه‌یلێگ که‌ له‌ ناو شێـعر جه‌هان ئتفاق جه‌هان که‌فت؛ پـێا بـیون شێـعر ناب کوردی له‌ ناو کرماشانه‌.
بڕێگ هاتنه‌ و ئێ نه‌سڵه‌ که‌ له‌ بان ئه‌ده‌بیات کوردی کار کردنه‌؛ بخت "ته‌عه‌سۆب" که‌نه‌ پێیانه‌و؛ ئایا ئه‌گه‌ر که‌سێ بتواێـد وه‌ زوان داڵگی خوه‌ێ شێعر بیـوشێـد یا چیـرۆک بنـیـوسێـد؛ قــێـه‌خه‌س ؟! ئیمه‌ وه‌ ئێ زوانه‌ که‌پوڵ کوتیم، وه‌ پێ گیریم و گه‌ردێ ئاشقی که‌یم، یانه‌ هیچ کامێیان هیچ کیشه‌ێگ نه‌ێـرن.»
وەل چەن رستە لە شێعرەگان عەلی ئوڵفەتی؛ کەفمە هیور بەش کوڵێگ لە بەرهەم سزیان وەفر کە ئیوشێد: تۆ وە تەنیا خاسید/ جوور "ۊ" لە ناو قسیە کردن مناڵ کەڵهڕێگ.
خونمەێ و خوەیش وەلما تکرار کەێد. ئوڵفەتی نە تەنیا لە باوەت شێعر ئازاد جیاواز شێعر ئیوشێد؛ بەڵکەم خوەنین جیاواز و پڕ لە هەستێگ لە شێعرەگان خوەێ کەێدن کە بێ گومان لە بان نووڕگەێ بەردەنگ کارگەری دێرێد.
عه‌لی ئوڵفه‌تی له‌ په‌رتخ ئێ جه‌رخه‌ له‌ بـڕێار خوه‌ێ ئڕاێ بڵاو کردن کـۆمڵه‌ دکلمه‌ێگ له‌ شێعره‌یل ئازاد خه‌وه‌ر دا.
لە پەرتخ بەرنامە سپاس نامەیل جیاوازێگ لە تەرەف هەفتەنامەێ دەنگ ئازادی وە چووار مێوانێگ کە لە باوەت شێعر خوەنین و خسارناسی بەشداری کردنە؛ پێشکەش بوود کە زامەت تەقدیم کردنە ئێ سپاسنامەیلە کاک حوسەین سەفامەنش ئەنجام دەێد.
لە دویاێ وە پەرتخ رەسین بەشەیل سەرەکی جەرخە؛ بڕێگ لە دووسەیل و مێوانەیل تا چەن سات ترەکیش لە دەفتەر هەفتەنامە لە کنارمان بیون و تەنانەت تا چەن سات دویاێ بەرنامەیش لەبارەێ ئەدەبیات کوردی گەپ دان و باس کردن.
له‌ ئاخره‌و باێه‌س ئـشاره‌ بکه‌یمن که‌ له‌ ناو ئێ جه‌رخه‌؛ شاعره‌یل و نیوسه‌ره‌یل خاس و ناودار تره‌کیش به‌شداری کردن له‌واێ :
دۆکتـۆر ره‌زا جه‌مشێدی خاون کۆمڵه‌ شێعره‌یل کوردی : یه‌ێ داوان هساره‌، دواره‌ چیوزه‌ ده‌یم و ده‌نگ چه‌وه‌یلد تێ ؛ عه‌لیره‌زا یه‌عقووبی شاعر ته‌واناێ گیلانغربی ؛ که‌یوومه‌رس رزایی نویسه‌ر چاڵاک ئسڵام ئابادی؛ هانا شه‌فیعی شاعر شێعره‌یل ئازاد کوردی؛ دۆکتـۆر سه‌عید ئمامی، شاعر غه‌زه‌ڵه‌یل دڵڕفن کوردی و دووسه‌یل و مه‌ێوانه‌یل هه‌نین تره‌ک...

اطلاعات شما ذخيره شود ؟