نقد جلیل آهنگرنژاد بر یه‌ی شه‌و ئه‌گه‌ر بچیدن!
نگاهی به مجموعه شعر کردی « یه ی شه و ئه گه ر بچیدن !»
به قلم جلیل آهنگرنژاد
...علاوه بر رضا موزونی شاعران و نویسندگان فعالی چون پرویز بنفشی "آثار تازه‌ی ایشان"، سعید عبادتیان ، علی سهامی، علیرضا یعقوبی، مسعود قنبری، علی الفتی، مهوش و مژگان سلیمانپور، جواد شریفی، چنگیز اقبالی، صلاح الدین قره تپه، سید منصور حسینی، علی بخش رضایی، آرش پوربسطام، لیلی منفردی و چهره های تازه دیگری مانند آقایان کیومرث رضایی، مرتضی هادیان، نبی آچک، حاتمی، یاری، و بسیاری دیگر در این عرصه به تجربه‌های جدیدی دست یافته‌اند. هر یک از این شاعران از دریچه ی ادبی و نگاهی مختص کار خویش جهان شعر گویش جنوبی زبان کُردی را می پویند. اما همه بر این امر مهم متفقند که بایستی گفته های تازه ای را در لفظ و مفهوم بدست بیاورند و همزمان عناصر، اندیشه ها و واژگانی را در شعر خود بکار گیرند که پیش از این تجربه نشده اند. بدین گونه با نو اندیشی و خلق مضامین تازه و آفرینش ترکیبات جدید به غنای بیشتر گویش جنوبی زبان کُردی کمک کنند و به روایتها بهای ادبی و آموزنده ایی دهند. آنان برای اولین بار به فرم و ساختار شعر توجهی علمی و جدی نشان می دهند، و قالبهای جدید را یکی پس از دیگری به آزمایش می گذارند. ژرف اندیشی و تفکر را با سادگی بیان گره می زنند و ...

این مجموعه شعر به اهتمام انتشارات چشمه‌ی هنر و دانش در ۷۳ r صفحه با شمارگان ۲۰۰۰  چاپ و نشرگردیده. نام  مجموعه از یک غزل ناتمام گرفته شده که یکی از بهترین و دلنشین ترین کارهای رضا موزونی به حساب می آید.

یه‌ی شه‌و ئه‌گه‌ر بچیدن باله‌و گِرِم له شوونِد 
                 که‌ش و کیوه‌و بیاوان یه‌ک یه‌ک برم له شووند

Yey shew eger bicídin, ballew girim le shùnid
Kesh ú kùwe ú bíyawan, yek yek birrim le shùnid

که‌وشه‌ شره که‌مه‌و پا و ریو نه‌م له ئه‌و هنازه
                      یاگه‌ر ره‌سِم وه پیدا یاگه‌ر مِرِم له شوونِد

Kewshe shirre kemew pa, we ríw nem le ew hinaze
Ya ger resím we pída, ya ger mirim le shùnid

با این پیشینه نگاهی بر این مجموعه داشته ایم.نیما می گوید:  "ادبیات ما باید از هر حیث عوض شود. مضمون تازه کافی نیست و نیز کافی نیست که مضمونی را بسط داده و به طرز تازه بیانش کنیم. اصل این است که طرز کار عوض شود و آن مدل وصفی و روایی که در دنیای شعور آدمهاست به شعر بدهیم ."اگر از بینش نیما به شعر امروز گویش جنوبی زبان کُردی که در مجموع شامل گویشهای رایج در مناطق جنوب کردستان در استانهای کرمانشاه، ایلام ، دیاله و بخشی از لرستان می شود، بنگریم در می یابیم که شعر نوین این بخش از کردستان بسیاری از مولفه‌های نظری  نیما یوشیج بهره مند است، و گهگاه نیز از دیدگاههایی اینگونه فراتر رفته است. مدت چند سالی است که حرکتهای جدیدی در عرصه‌ی شعر گویش جنوبی زبان کُردی شکل گرفته است که موزونی یکی از فعالین این عرصه‌ی مهم ادبی در ادبیات نوین کُردی است.

علاوه بر رضا موزونی شاعران و نویسندگان فعالی چون پرویز بنفشی "آثار تازه‌ی ایشان"، سعید عبادتیان ، علی سهامی، علیرضا یعقوبی، مسعود قنبری، علی الفتی، مهوش و مژگان سلیمانپور، جواد شریفی، چنگیز اقبالی، صلاح الدین قره تپه، سید منصور حسینی، علی بخش رضایی، آرش پوربسطام، لیلی منفردی و چهره های تازه دیگری مانند آقایان کیومرث رضایی، مرتضی هادیان، نبی آچک، حاتمی، یاری،  و بسیاری دیگر در این عرصه به تجربه‌های جدیدی دست یافته‌اند. هر یک از این شاعران از دریچه ی ادبی و نگاهی مختص کار خویش جهان شعر گویش جنوبی زبان کُردی را می پویند. اما همه بر این امر مهم متفقند که بایستی گفته های تازه ای را در لفظ و مفهوم بدست بیاورند و همزمان عناصر، اندیشه ها و واژگانی را در شعر خود بکار گیرند که پیش از این تجربه نشده اند. بدین گونه با نو اندیشی و خلق مضامین تازه و آفرینش ترکیبات جدید به غنای بیشتر گویش جنوبی زبان کُردی کمک کنند و به روایتها بهای ادبی و آموزنده ایی دهند. آنان برای اولین بار به فرم و ساختار شعر توجهی علمی و جدی نشان می دهند، و قالبهای جدید را یکی پس از دیگری به آزمایش می گذارند. ژرف اندیشی و تفکر را با سادگی بیان گره می زنند و به دنبال دنیایی هستند که قابل شرح و تاویل های متفاوتی باشد.  اینجاست که باید اذعان داشت که در آینده ا‌یی نزدیک امید آن می رود شکوهِ ادبیات نوین گویش جنوبی زبان کُردی چشم ها را خیره خواهد کرد.موزونی نیز از این چشمه سیراب گشته و بسیاری از مولفه هایی که گفته شد، بهره برده است.  شعر موزونی یادآور فراموش شده های قومی است که در رهگذر تاریخ به شیوه عاشقانه ای زندگانی را به تجربه کرده است. زلال و روشن  مثل جوشش چشمه های بهاری،  صمیمی است، آنقدر که هر کُرد زبانی بی هیچ تکلف با واژه های شیرین آن طرح دوستی می ریزد:

دلم توای چیو ئه‌وسا له بان وه‌ر بنیشِم
                 له پای گه‌پ شه‌وه‌یل دایه گه‌وه‌ر بنیشم ....

Dillim tuway cù ewsa le ban wer biníshim
Le pay gepi sheweyli daye Gewer biníshim
و یا :

چیو ده‌وره‌گه‌ی منالی بان خه‌م له دل دراریم          
                      ئه‌ی هاوکوره‌یل ! کووه‌و بوون ! ئمشه‌و هشار هشار ه!

Cù dewregey minallí ban xem le dill dirarím
Ey haw-kurreyl! Kúwew bún! Imshew hishar hishar e!

رضا با شعر بسیار صادقانه برخورد می کند. و براستی همان صداقتی که بی تکلف از وجودش می ریزد، و در شعرش تراوش دارد. گاه به گاه با وسواس خاصی سعی می کند از ترکیبات جدید نیز بهره بگیرد:

ئیل سه‌وز واران (Éll Sewz waran)/ کلیله‌گه‌ی شه‌و (kilílegey shew)/ کیوچه‌ی هیور (kùcey hùrr)/ خوه‌زیه‌وه‌یل کرچ کال (xuwezyeweyl kirc kall)/ ئشکه‌فت ئشکه‌فت هاوار (eshkeft shekeft hawar)/ مناله‌گه‌ی کوورپه‌ی دلم (minallegey kúryey dillim)/ خوه‌یشک گه‌ورای رووژنای (xuweyshik gewrey rújhnay)/ رووژه‌یل سه‌وز ئه‌وسا (rújheyl sewzi ewsa) و....و گاه نیز ازتصاویر کاملا تازه ای استفاده می کند:

دی ئاسمانه‌یل خه‌و نیه‌که‌ن هه‌ر شه و له هاوار دلم ..

Dí asimaneyl hew níyeken her shew le hawari dillim

رضا علاوه بر غزل در حال و هوای دوبیتی و طرح نیز تجربه های موفقی دارد. اما بخصوص در طرح هایش به اندازه ی غزل نتوانسته است دلربایی کند. تنها شعر بخه و هیورم که ترسیم کننده‌ی فضایی دراماتیک است در بین این دسته از شعرهایش خودنمایی می کند.نکته‌ی دیگری که باید به آن اشاره کرد، اندیشه ورزی شاعر است. بسیاری شعر را با مولفه های حس، دگرگون دیدن و کشف و تفکر می شناسند. با این نگاه ، اندیشه و فکر شاعر از اساسی ترین مقولات به حساب می آید. اما مجموعه شعر رضا موزونی تا چه حد از اندیشه های نوین بهره گرفته است؟  این سوالی است که می تواند برای خود شاعر  قابل تحلیل باشد. نکته‌ی دیگری که از اهمیتی دو چندانی برخوردار است بحث رسم الخط است. شاعران نو پرداز کُرد این دیار پذیرفته اند که می بایستی رسم الخط کردی را بکار گیرند، و خلاف این را اجماع را اهل فن و دوستداران شعر کردی و شعرهای زیبای رضا نمی پسندند .

اما شعر کودک در یه ی شه و ئه گه ر بچیدن!

بدون شک کار ماندگار موزونی نه در غزل و سپید بلکه در شعر کودک است. تلاشی که این شاعر گرانمایه در این عرصه انجام داده است، ستودنی است. با این دانش که ارزش کارهای دیگر او را به هیچگونه زیر سوال نبریم. این را همه می پذیرند که موزونی اولین کسی است که عاشقانه و جدی به شعر کودک به گویش جنوبی زبان کُردی پرداخته است. و بی تردید کارهای شایسته ای را ارائه داده است. تنها کمبودی که در مجموعه شعر کودک موزونی دیده میشود وجود طراحی و صفحه بندی مختص به کتابهای کودکان است. امید که  در  مجموعه شعر های آینده به اینگونه جزئیات در امر کیفیت کلی اثر توجه کنند.

در پایان این نوشتار،  تشکری صمیمانه تقدیم این شاعر و نویسنده گرانقدر میکنیم و همچنان چشم به راه کتابها و مجموعه شعرهای جدیدی از ایشان خواهیم ماند.

جلیل آهنگر نژاد

نظرات [۱]
یکشنبه، ۱۳ آبان ۱۳۸۶ :: ۲۲:۵۰
چرا اینقدر دیر در باره اثر سعید نوشتی ؟
اطلاعات شما ذخيره شود ؟