عليرضا خاني نويسنده و پژوهشگر ايوانغربي كه بادو زبان انگليسي و فارسي به شكل آكادميك همراهي جدي دارد ،‌ از تلاشگران عرصه ي ادبيات كردي نيز بشمار مي رود . وي در تازه ترين كار پژوهشي خود به دنبال تصحيحي تازه تر از ديوان گرانسنگ « شاكه و خان منصور كلهر » است . مقدمه‌ي چاپ دوم كتابش را براي سايت بلوط ارسال داشته كه پيش از مكتوب شدن در كتاب  ، مخاطبان ادبيات و فرهنگ كردي با آن آشنايي جدي تري پيدا كنند . آنچه در زير مي خوانيد ، چكيده بررسی و گزارش همه سويه ي ديوان شاكه و خان منصورایوانی و ترجمه ي فارسي آن در چاپ دوم است  ، شامل هفت فصلمي باشد
. در مقدمه شرح مختصري از زندگاني اين دو شاعر بيان شده است، هدف این چاپ و تحقیق و پژوهش شناساندن یکی از آثارادبی زبان كردي گویش كلهري به جامعه ي ادبيات است. «زبان كردي و گويش هاي آن يكي از اندك زبان هاي بومي ايران است كه سامانه اي ادبي در آن پديد آمده است وكما بيش هر كدام از شاهكارهاي ادب پارسي همتايي به زبان كردي يافته است، ليكن اين ادب تاكنون بدان سان كه مي شود شناخته و كاويده نشده است.اين تحقیق مي تواند در گونه ي خود دري به جهان ادب كردي بگشايد و ويژگي هاو چگونگي هاي آن را آشكار بدارد.»
نقد و بررسي و توضيح و تفسير ابيات با بيان عناصر ادبي ارزشمند ي در ديوان شاکه و خان منصور ایوانی همراه است،كه با روش كتابخانه اي با استفاده از فيش بر داري و آمار و ارقام و در برخي موارد با مقايسه و تحليل در اين تحقیق كار شده است. فصل اول كلياتي در باره ي كرد و تاريخچه ي ديرينه ي آن در ازمنه ي قديم مي باشد فصل دوم نيز گذري بر زندگي اين دو شاعر و آشنايي با زيباشناختي اشعار آنهاست فصل سوم بحثي است موجز در باره ي زبان كردي و ريشه ي تاريخي و گستره ي جغرافيايي آن است فصل چهارم گذری بر زندگی این دو شاعر و آشنایی با زیبا شناختی اشعار آنهاست. فصل پنجم اشعار شاكه و خان منصور كه با رسم الخط كردي تدوين يافته است فصل ششم مربوط به بررسي و شرح تك تك ابيات مي باشد فصل هفتم به نتيجه گيري اين مباحث پرداخته و در پايان پيوست ها همراه با فهرستي از اعلام و نام هاضميمه شده اميد است كه مقبول نظر واقع گردد..

پیشگفتار
 كمتر كسي پيدا ميشود كه در اين مناطق كردنشين نام شاكه وخان منصور ايواني را نشنيده باشد،اين درحاليست كه بعداز دو چاپ متعدد و متفاوت از ديوان شعري اين دو شاعر كرد زبان همچنان اين ديوان ناياب است.نفوذ وتاثير اشعار اين شاعران كه خالي از هر ملال و تكلفي است،بگونه اي زلال وروان درقالب مثنوي بيان شده است كه بر هيچكس پوشيده نيست. شاكه وخان منصورایوانی در ضمن منظور خود با آوردن تشبيهات،استعارات،كنايات،...و آرايه هاي رايج در زبان ،سخن را دلنشين تر ارائه مي دهند،البته محتوا ومضمون يكي از علل قوي تاثير اين اشعار بر قلوب مردم است كه با گذشت ساليان دراز هنوز از سينه ها مي تراود.
 این چاپ از نوع تحقیق در روش توصیفی - تالیفی و میدانی انجام گردیده است و از آمارگیری در توضیح جنبه های ادبی آن استفاده شده است، ارائه ی مطالب بکر و بدیع درباره ی این اثر نغز و ناب می تواند برای دانش پژوهان مفید و سودمند واقع شود امیدواریم که توانسته باشیم منبعی مطمئن و مفید به دور از اعمال سلیقه در باب شعر این شاعران گذشته ی کرد ایوانی در راستای خدمت به فرهنگ و ادب کردی کلهری این دیار خصوصا و مناطق کردنشین کرمانج و سوران و لک و لر و فرهنگ ملی عموما ارائه داده باشیم. چاپ دوم را در حد وسع و توان خویش انجام داده و مطمئنیم سزاوار تلاش بیشتری است.
 هم اندیشی و همدلی این دو شاعر، حس اعجاب و تحسین ما را بر می انگیزد،حسی غریب که امروزه دامنگیر ما شده است و این امر حاصل دوری از اصل خویش و پناه بردن انسانها به انزوا و گوشه ی عزلت است و این همان درد بی درمان انسان معاصر است که دوران اجتماعی بودن را با دیدی پر از حسرت به نظاره می نشیند روزگاری که خان منصور « در مینگه ی نوو » می نشیند و « روژی سه د هاو کور سه لام که ی وه پیت» را در برابر چشمانمان به تصویر می کشد ، تصویری از گذشته های نیاکانمان در معاشرت ها و رفت و آمدها و نشست و برخاست ها در کوهساران مانشت و سبزه زاران سراب بازان و خوران ایوان را در ذهن مجسم می کند. همین امر ادب دوستان این مرز و بوم را به فکر جمع آوری اشعار این دو شاعر نام آشنا و فرزانه انداخته است، که در دو چاپ متعدد اشعار آنها را به چاپ رسانده اند اشعاری که امانتداران گذشته آنها را هم چون گنجی گرانبها در سینه ی خود به عنوان مطمئن ترین جای نگه داشته اند.
اکنون بر ما وظیفه است علاوه بر تدوین این اشعار آنها را به جهان و جهانیان بشناسانیم . این چاپ که کوششی در مدت بیش از ده سال می باشد به شما دوستداران عرصه ی ادب و فرهنگ وبه همه ی هموطنان کوردمان تقدیم می گردد. مقدمه موفقيّت اين دو شاعر در قدمت آنان و تدوين زبان يك ملت است ، شاکه و خان منصور در عالم خود(زبان کردی گويش كلهري)برجسته ترين شاعران هستند،به گونه اي كه مي توان گفت اين دو شاعر اگر تنها يك منظومه هم مي داشتند باز هم مايه ي توفيق واشتهار آنان مي شد،اينان به عنوان پيش كسوت شعر كردي كلهري و پرچمدار ادبيّات اين گويش داراي شهرت زيادي هستند.
 در مفاهيم بلند واستوار خان منصور وهمدم غار او، شاكه، قلمرويي از اندرزگويي اخلاقي همراه با اطلاعات تاريخي-جغرافيايي مي يابيم،امروزه با قوي شدن فرهنگ قومي و بازگشت به معيارهاي سنتي،علاقه به ادبيات قومي در بين جوانان بسيار چشمگير است به هر روي ،آشنايي با اشعار اين شاعران با غناي دروني و مفاهيم وزين خويش مي توانند مرهمي بر دردهاي بي درمان نسل جدا مانده از نياكان خود،باشد. 1-1.بيان مسئله وظيفه ي ما به عنوان كساني كه در وادي ادبيات قدم گذاشته و طي طريق مي كنيم ،شناختن وشناساندن ادبيّات و در محدوده اي كوچكتر شعر ناب است ،حال اين شعر به زبان كردي باشد يا هر زبان ديگري.البتّه جايگاه زبان ايراني تبار كاملاً ارزشمند وآشكار است،امّا در كنار ادبيّات كهن فارسي،ادب كردي و شعر کردی نيز جايگاهي بسيار ارزشمند دارد كه پرداختن بدان ضرورتي انكار ناپذير است.
 1-2.فرضيه ها و سؤالات تحقيق
 1- شرح ابيات ديوان شاكه وخان منصورايواني ومعرفي آن ها
 2- آشنايي با مضامين شعري واصطلاحات ادبي ديوان
 3- شرح وقايع واتفاقات مندرج دربطن اشعاروتأثيرپذيري آن هاازجغرافياي منطقه
 4- ويژگي برجسته ومنحصربه فردآن هادرادب كردي
 5- بررسي شخصيت هاواعلام درديوان
 6. آشنايي فراگيران ودانش جويان به ادب كردي كلهر
 7. تأثيراشعارشاكه وخان منصوردرادب معاصركردوكلهر
 8. معرفي وآشنا نمودن جامعه به زبان کردی وگويش كلهري وزنده نگه داشتن زبان ها ومليّت ها
 1-3.اهداف تحقيق
 1-معرفي و آشنايي با زندگي و شرح حال دو شاعر مشهور کرد ایوانی
 2-دستيابي به منابع مكتوب و معتبر
 3-بررسي قالب ها ،اوزان،مضامين،سبك هاو مصنوعات شعري در آثار اين دو شاعر قديمي
 4-حفظ و صيانت ميراث فرهنگي –ادبي و انتقال آن به نسل ها ي بعد
 1-4.پيشينه تحقيق آن چه ما را بر آن داشت تا تحقیق و پژوهش خويش را در موضوع «ديوان شاكه و خان منصور »انتخاب نماييم همانا احياي ادبيات كردي به ويژه ادبيّات كردي،گويش كلهري بود. ونيز معتقديم كه مضامين بكر و تعابير و تصاوير در اين ديوان مي تواند به عنوان ميراثي از ادب كردي براي نسل هاي متمادي باقي بماند،معرفي و شناختن اين شاعران بي بديل در ادب كردي به هم وطنان، از ديگر اهداف رساله بود،نيز شرح و تحليل بسياري از واژگان سخت و تركيبات .و مضامين ناشناخته و مهجور كه امروزه كاربردي در گويش کلهری ندارند و تقريباً به تاريخ پيوسته اند از اهداف مورد نظر بوده است،در بحث تاريخ و ازمنه ي تاريخ منطقه نيز زواياي پنهاني از تاريخ كرد و كردستان و خصوصاً تاريخ ايل كلهر و ايوان و معرفي اين شهر باستاني (آريوحان)كه بي شك از مهم ترين مطالب اين رساله مي باشد مورد نظر بوده است،معرفي شاكه و خان منصور به عنوان دو فرزانه ي ادب كردي كلهري و جايگاه خان منصور هم در مقام شاعري و هم در مقام يك حاكم و سردار و به قول استاد کلیم الله توحدی اهل سیف و قلم، مي تواند حائز اهميت باشد.
 ابتدا نسخه اي از اشعار شاكه و خان منصوراز استاد محي الدين صالحي به دست آمد كه شرح نسبتاً مبسوطي از زندگي نامه نيز بر آن افزوده بود . مرحوم اكبر مظفري از بزرگان اهالي اركوازي كه تعداد زيادي از اشعار را در سينه داشت به همراه نسخه اي كه به گفته ي ايشان بيش از 100سال قدمت داشت در اختيارم گذاشت ،آقاي شاه محمد علي بيگي نژاد نسخه اي را به يادگار داشت كه حدود 50الي 60سال قدمت داشت نيز در اختيارم گذاشت .و نسخه هاي ديگري كه فقط به نام آنها اشاره مي كنم نسخه هاي آقايان :حاج رحيم خان صادقي (ملارحيم)، حبيب الله بخشوده،اكبر نادري ترن ،غضبان سرتنگي،عباس شهبازي(از نوادگان خان منصور ايواني)،هوشنگ رشيدي(اسلام آباد)،مرحوم سادبگ رباني،علي جان كاظمي،محمد خان حاتمي، مبناي كار تحقيق قرار گرفت.
 اين چاپ مي تواند جهت روشن شدن بسياري از مطالب تاريخي و ادبي مورد استفاده قرار گيرد همچنين از جنبه ي زبان شناسي مورد توجه و قابل اعتنا مي باشد و مي تواند از طريق اشعار نغز و ناب ،پيوندهاي قومي را بيشتر تقويت نمايد و راهنماي رسم الخط كردي كلهري در فصل ( 3 )آن مي تواند به هر كرد زباني چگونه خواندن و نوشتن را بياموزد و انتقال مضامين و صناعات ادبي اين ديوان به زبان فارسي نمايانگر پر باري ادب کردی است. آثار مكتوبي كه در اين زمينه وجود داشت ،و مورد استفاده قرار گرفته است:
 1.ديوان كامل شاكه وخان منصور، محمدعلي قاسمي وعلي رضاخاني، انتشارات صلاح الدين ايوبي
 3.مقالات چاپ شده دررابطه، شاكه وخان منصوردرمجلات وماهنامه هاي كردي وفارسي.
 1-5.روش تحقيق چاپ حاضر مجموعه اي است براي آشنايي علاقه مندان از هر گروه و در هر سني با اشعار كردي كلهري،با شرح وتفسير ابيات به زبان فارسي و يادآوري ظرايف آن ها.به نوعي كه بتواند انگيزه ي مطالعه و تتّبع بيشتر را در اين زمينه فراهم آورد و سبب انس بيشتر با اين ديوان شود.
 در اين چاپ مبناي كار بر ديوان اشعار شاكه و خان منصور با كوشش آقايان محمد علي قاسمي و عليرضا خاني مي باشد ،به روش تقسيم بندي و بررسي تك تك ابيات از سه جنبه ي؛واژه شناختي،معني و زيباشناختي است.در قسمت واژه شناختي به معناي فارسي واژگان كردي و حتي المقدور به آوردن ريشه ي باستاني واژه ها به شيوه ي لاتين نگاري پرداخته و در قسمت معني سعي كرده ايم معنا و مفهوم را به زبان فارسي بيان كنيم و در پايان نيز به بررسي زيبايي ها و آرايه ها ي ادبي هر بيت پرداخته ايم.در برخي ابيات مقايسه هاي سبكي با ديگر شاعران كرد زبان يا فارسي زبان انجام شده است.
در معني واژگان از فرهنگ هاي متعدّدي از جمله برهان قاطع ،فرهنگ معين،فرهنگ كردي-فارسي هه ژار،فرهنگ كلهري خوه رهه لات و فرهنگ باشور و نيز فرهنگ فارسي عميد... استفاده شده است،كه كتاب مأخذ را روبه روي توضيحات در علامت ()پرانتز نوشته ايم،اگرچه در اين رساله معني واژه ها و اصطلاحات و تعبير هاي دشوار و مهجور را نوشته ايم و ابيات را هم معني كرده ايم،امّا بدان معنا نيست كه همه ي دشواري ها را حلّ كرده و تمام گره ها را گشوده ايم بلكه ،جاهايي كه بر حقيقت امر آگاهي نيافته ايم، يا به صراحت به معلوم نشدن آن اشاره شده است يا حدس خود را با ترديد آورده ايم ،و با طرح نادانسته ها زمينه ي جستجو هاي تازه را براي ديگر محقّقين آماده كرده ايم،تا با دستيابي به مآخذ جديد با هوشياري و تيز هوشي اين مجهولات را بگشايند،لازم به توضيح است كه برخي از نشانه ها و اختصارات نيز در متن وجود دارد از جمله ؛*(ستاره)نشانه ي شرح معني بيت است و بعد از توضيحات واژه اي آمده است ،//نشانه ي جدا شدن كه شرح واژه ها و جمله ها را از يكديگر جدا مي كند ، (فلش)نشانه ي ارجاع واژه و با ذكر شماره ي صفحه خواننده را به صفحه ي توضيحات نخستين ،راهنمايي مي كند به اين معني كه اين واژه هاي دشوار را قبلاً توضيح داده ايم ،و از علامت هاي ؛ص به معني صفحه ،ج به معني جلد معمولاًدر پاورقي ها استفاده شده است ،در ضمن توضيحات نيز به تصحيح اشتباهات چاپي كه در ديوان منبع وجود داشت ،پرداخته ايم.
 1-6.جامعه ي آماري جامعه آماري اين تحقيق در بخش تحقيقات و مطالعات ميداني؛كليه ي افراد آگاه و مطلّع در مناطق مختلف در سطح استان ايلام و كرمانشاه وکردستان و لرستان در بخش مطالعات كتابخانه اي(توصيفي-تأليفي)منابع مكتوب و مدارك معتبر و موجود در منطقه بوده است . البتّه در جهت تكميل اطلاعات مورد نياز در هر دو روش پژوهشي تحقيق ،گاه به شهرهاي كرمانشاه، خرم آباد، سلیمانیه ، بغداد، هولیر،خانقین،سنندج،اسلام آباد،كتابخانه ملي در تهران،...مراجعه شده است.
 1-7.ابزار گرد آوري اطلاعات در روش مطالعاتي اسنادي و كتابخانه اي (توصيفي-تأليفي)بر اساس منابع مكتوب و مدارك معتبر و در روش مطالعاتي ميداني از طريق مصاحبه با افراد آگاه و مطلع،اطلاعات مربوطه جمع آوري شده است.
 1-8.روش تجزيه و تحليل اطلاعات شيوه ي تجزيه و تحليل اطلاعات جمع آوري شده به اين صورت بوده است كه ابتدا به مطالعه و بررسي آثار مكتوب پرداخته و سپس به برداشت مطلوب و مربوط به موضوع به روش فيش برداري اقدام گرديده است.در بخش تحقيقات ميداني پژوهش از طريق مصاحبه نسبت به ضبط و ثبت اقوال و روايات شفاهي افراد آگاه و مطلّع و مطابقت و مقايسه آن ها براي به دست آوردن صحت و سقم مطالب پرداخته شده است و مطالب جمع آوري شده به ترتيب و با رعايت تقديم و تأخير مطالب،تهيّه و تنظيم و نسبت به پاكنويس يادداشت ها اقدام كرده ايم در ضمن همه ي اشعار كردي به زبان فارسي برگردان و تدوين شده است.
 1-9.ضرورت تحقيق درصورت علاقه به آشنائي بازبان كردي(گویش كلهری) ديوان شاكه وخان منصورمي توانددرزمره ي ادب کردی كلهر وبه عنوان منبع ومآخذي براي پژوهشگران، دانشجویان، منبع تدریس زبان و ادبیات کردی در دانشگاهها وتحقيقات آتي مورد استفاده قرار گيرد