نگاهی  به مجموعه شعر « کلاغ ها زبان گنجشک را نمی فهمند »

سروده ی فریاد شیری

نگاهی دوباره به مجموعه شعر « کلاغ ها زبان گنجشک را نمی فهمند » سروده ی رستم (فریاد شیری )

سالهاست که از عمر شعر سپید می گذرد این سالها ، بارها به گونه ای تازه و د رهیاتی کاملا جدید ، متولد شده است . اگر بخواهیم سرآغاز شعر سپید را از احمد شاملو که او را به عنوان بنیانگذار شعر سپید می دانیم- بررسی نمائیم . به چند حادثه ی بزرگ ادبی در چند دهه ی پیش نیز باید اشارتی داشته باشیم . در ادامه ی کاره، نیما یوشیج ، فریدون ، توللی ، و همراهانش به تجربه هایی تازه دست زدند . بعد از آنها نسلی تازه به سردستگی یدا... رویایی ، قالب های شعری «حجم » و «شاهین » و .... را بوجود آوردند . و در دهه های 300 و 400 حضو رشاعرانی دیگ ر، تحولی چشمگیر در فرم و زبان قالب شعر سپید را به همراه داشت . «منوچهر آتشی » ، رضا براهنی ، فروغ فرخزاد ، نصرت رحمانی ، بیژن -----و در ادامه دگر دیسی شعر سپید ، نقش بارزتری داشتند . این دسته از شاعران ، نه تنها در تحول زبان شعری ، کوششی در خور توجه نشان دادند  ، بلکه مضمون سازی و کشاندن مسائل اجتماعی به شعر ، نیز از دیگر ابتکاراتقابل تحسین شاعران این دوره بود . فروغ فرخزاد مضمون های اجتماعی زیبا ، به پشتوانه زبان صمیمی و زنانه اش ، احمد شاملو با درک خاصیت زبانی گذشته و امروزش ، و ... خیل شاعرانی که سعی در بوجود آوردن راهی تازه در ادبیات داشتند باعث شدند تا قالب سپید ، روز به روز به انسجام و تثبیت بیشتری دست یابد .

در ادامه ی این سیر تحولی چندین ساله ، ناگهان شاخه ای جدید از شعر سپید با ارائه ی شگردهای زبانی تازه و فرمی مخصوص اعلام حیات کرد . نماینده ی شاخه چند تن از شاعران خوزستانی مانند  یارمحمد اسد پور ، سید علی صالحی که دارای یک سلسله تعاریف جدید از شعر سپید بودند ، معرفی شدند . این دسته ، به زبان و فرم توجه ای ویژه داشتند . هنجارشکنی های فراوانی که این دسته در قالب شعر سپید چه از نظر زبانی و چه از نظر دستور و زبان فارسی بوجود آوردند بحث های فراوانی را درحوزه ی ادبیات معاصر ایجاد نمود .  هنجار شکنی در حیطه ی نگارش و دستور زبان از نکات قابل توجه در قالب شعری سپید ، در دهه های اخیر است . چه شاملو که به مدد زبان بینابین گذشته وصال و چه فروغ فرخزاد با طرح مسائل اجتماعی به پشتوانه ی زبان شاعرانه زنانه و ...چه دیگرانی که در تسلسل دگر دیسی شعر سپید ، نقش ویژه ای داشته اند ، هر کدام به گونه ای ، قالب شعری سپید را از زاویه ی تازه ای مورد بازسازی و یا حتی نوسازی قرار داده اند اما آنچه که مطرح است این است که کار کدام به صواب نزدیک تر است ؟ کدام یک از آنها تثبیت کننده ی شعر سپید هستند و کدامیک بیراهه رفته اند و یا می روند ؟

درسالهای اخیر ، بعد از حضور چشمگیر سید علی صالحی که با نگاهی تازه در ساختار شور قالب سپید که تغییری تازه در حوزه ی زبان شعری ، همراه بود ، هیجانی تازه را در شاعران بخصوص جوان ایجاد کرد . اگر چه وی میان افراط و تفریط هایی نیز به وقوع پیوست و کثرت آثاری که جز هذیان ادبی (!) و جز کوششی ناتمام نبود جلوه ی قالب جید شعر سپید را ، کمرنگ می نمود . و سید علی صالحی با ایجاد بستری تازه در حوزه ی شعر سپید با نام شعرگفتار و فراگفتار یک سلسله از تنورهای جدید در ادبیات شعری دست پیدا کرد که پیروان بسیاری را مجذوب خود کرد . کوشش صالحی در کار مضمون آفرینی به مدد خلق تصاویر جدید و شگرف با استفاده از زبانی صمیمی و یکدست ، آثاری را بوجود آورد که نه تنها از نظر فضا سازی وسعت تازه ای برای شاعر ایجاد می کرد ، بلکه از نظر زبانی نیز شاعر به راحت ترین شکل می توانست پیام خود  را به خواننده انتقال دهد  .

با این تفاسیر می پردازیم به بحث درباره ی دفتر نخست مجموعه اما در این فرصت قصد این است که ان شاءا... در فرصتی دیگر به  مجموعه شعر کلاغ ها زبان گنجشک ها را نمی فهمند .

با خواند ن این مجموعه خواننده خود را با شاعری رمانتیک و در این حال صادق و راستگو ، روبه رو می بیند . حضور اشیاء پیرامون ، مسائل اجتماعی و حوادث مختلف و ... همه و همه در جای جای شعرها ، به چشم می خورند . آنچه که به شعرهای این مجموعه انسجام بخشیده است ، استفاده درست از فرم می باشد . شاعر در بسیاری از کارها، تبحرش را در ساختار ابتدایی و انتهایی شعرها به خوبی نشان می دهد . به این خاطر ما با خواندن بسیاری ازشعرهای این مجموعه ، به یک پایان بندی مناسب می رسیم که موفقیت عمده ی شیری د ر همین نکته نهفته است . اما تا یادم نرفته این نکته را هم بگویم که مهارت شیری در ایجاد فضاهایی مناسب برای اندیشه گرایی و تفکر انگیزی خواننده ، فوق العاده است .

خواننده ی شعرهای شیری به خوبی می داند که شاعر ، خواننده را دست کم نگرفته است بلکه به کل اشیاء دست به خلق تصاویری زده است که خواننده را به کشف های شاعرانه می کشاند ونکته مهم هم همین است . شعرها ، بدون پیرایه نیستند . شاعر تا جایی که خودش می داند ، خواننده را همراه می برد ، اما در جایی  ، خواننده را رها می کند تا خود به کشف زیبایی ها و رمزهای دیگری که درادامه ی شعر باید باشد ، برسد . و کارشاعر هم همین است . ارائه یک فضای تازه بدار. رسیدن به یک دنیای جدید که خواننده بتواند آنچه را که به دنبال آن است و خود نتوانسته است در فضایی که شاعر برای او ساخته به آن آمال و  آرزوها دست یابد .

فریاد شیری در دفتر اول مجموعه اش ، با عنوان کلاغ ها زبان گنجشک ها را نمی فهمند ، با حالتی انتقادی و همراه با تاسف به دنبال چیزهایی است که یا از دست رفته است و یا در حال از دست رفتن هستند . شعر اتوبوس ها  نمایی از زندگی ماشینی و انسانهایی است که ماشین وار زندگی می کنند . انسانهای ماشینی که هر روز با قرمز شدن چراغ راهنمایی بیحوصله می ایستند . انسان های پشت چراغ قرمز فرصت می کنند  تا این چراغ قرمز آنها را به یاد حادثه هایی می اندازد که ویران شده اند و دیگر چراغی در انها نمی سوزد . حوادث جهان را با لب گزیدگی ، به نشانه ی تاسف یا همدردی ، ... سرچهار راه های چه کنم / کسی هی چراغ ها را قرمز می کند/ و ما فرصت می کنیم روزنامه ها را ورق بزنیم و / از خبر خاموشی آن همه خانه ی بی چراغ / لب به دندان می گزیم

 ادامه دارد