دکتر محمود فضیلت
درباره ي منطقه ي اورامان يا هورامان ، منابع چنداني که تاريخ دقيق اين سرزمين را از کهن ترين زمانها به مردمان روزگار ما بشناساند ، در دست نيست . اما چند سند تاريخي وجود دارد که نشان مي دهد اورامان از نظر ديرينه شناسي جايگاه ويژه اي دارد .
کشف قباله هاي اورامان در سالهاي آغازين سده ي بيستم ميلادي را مي توان به عنوان حادثه اي شگرف درباره ي تاريخ وزبان قوم کرد به شمار آورد . پيدايش سه قباله ي باستاني د رمنطقه اورامان واقع در کردستان ايران که در سال 1913 ميلادي توسط ايليس منس در مجله ي مطالعات عصر هلني منتشر شد ، ديرينه شناسي اورامان و قوم کرد را در فصل جديدي از مطالعه و پژوهش قرار داد.
ويژگيهاي زباني ، رابطه اجتماعي و اقتصادي مردم با يکديگر و دين و آيين ساکنان منطقه را مي توان با مطالعه ي سندهاي سه گانه ي يافته شده در منطقه ي اورامان ايران بررسي کرد .
ديرينه پژوهي اورامان مي نماياند که مردم اورامان ، پيش از اسلام آيين زردشت داشته اند و از اوستا و ماريفه ت پير شاليار( معرفت پير شهريار ) پيروي مي کرده اند . پير شاليار اول از رهبران بزرگ آيين زرتشت بوده و کتاب او مانند اوستا به اورامي کهن نوشته شده است . معرفت پير شهريار دو بخش دارد که بخش نخست آن سروده ها و نيايش هاي زردشت و بخش دوم که در زمان پير شاليار دوم نوشته شده و درباره ي راه و روش دين اسلام وچگونگي رفتار و گفتار پيروان آن است . در اين کتاب سروده هايي آموزنده نيز وجود دارد که در آنها مي توان تصويرهاي ادبي تازه اي را ديد . در اين سرودها ، درختان نيز مانند آدمها زنده اند و برگ ها و ريشه ها دل و جان آنهايند که روزگاري پر برگ و زنده اند و پس از چندي برگ آنها فرو مي ريزد و مي ميرد . همچنين در اين سرودها از زايش و نوزايي هر موجود از همنوع خود سخن رفته است .
منظره ي زيبا و دلبرباي هورامان با کوه هاي سر به فلک کشيده و جنگلهاي زيبا و ستيغ هاي پر برف و دره هاي سرسبزش ، چشم هر بيننده اي را مي نوازد و نام " هورامان " انديشه را به تامل بر مي انگيزد که آيا اين وارژه ، از دو بخش ( هور - آمان ) ساخته شده و در زبان سوراني به معني ( روژ هه لاتن ) يا بيرون آمدن و سرزدن خورشيد است ؟ و يا به معني ابرناکي آسمان و بارش آن و پناهندگي و پناهگاه و دژ استوار و سخت و سر به آسمان کشيده است ؟
زبان هورامي ( گوراني ) ، لهجه هاي گوناگون دارد که گويشوران کُرد ساليان سال با آن سخن مي گفته اند .
بر پايه طبقه بندي زباني ، هورامي از لهجه هاي اصلي گوران و از نياميخته ترين و کهن ترين لهجه هاي کردي دانسته شده است که با وجود گويشوران اندک آن ، اثرهاي ادبي پر مايه اي با آن نوشته و سروده شده است .
اشما به خاطر این مطالب ارزنده ممنونم لطفا فعالیت خود را گسترده تر کنید متاسفانه این مطالب را کمتر ایرانی میداند ودر کتابهای تاریخی نیز از هورامان وپیشینه ان چیزی نمی نویسند
تشکر مطالب جالبی راجع به بیشینه هورامان بود