گذري بر«گه­رمه­شين»، مجموعه شعر كردي علي الفتي

 ظاهر سارایی- ایلام

«گه­رمه­شين» عنوان مجموعه شعر كردي كلهري/جنوبي  آقاي علي الفتي است. او ازشاعران بسيار خوب  كردي­گوي  استان كرمانشاه است . الفتي و شاعران باغيرتي همچون سعيد عبادتيان، رضا موزوني ، جليل آهنگرنژاد و ديگراني كه اكنون نامشان را در خاطر ندارم، آتشكده­ي شعر كردي جنوبي را در كرمانشاه  بزرگ فروزان نگاه داشته­اند. اين حلقه، علاوه بر شعر كردي درشعر فارسي نيز توانا هستند و آثار ارزشمندي به آن زبان دارند كه از اين ميان مي توان به مجموعه شعر "هواي هرات " علي الفتي اشاره كرد. شعر كردي جنوبي شاخه­هايي دارد كه شاخه­ي شعر ايلام(فيلي) و شاخه­ي شعر كرمانشاه (كلهري)، دو شاخه­ي برومند آن محسوب مي­شوند و البته در لكستان ، شاخه­ي شعر لكي با ويژگي­هاي خاص خود در حال رشد و تعالي است .

شعر و زبان ايلام و كرمانشاه  جداي از هم نيست و همواره نزديكي­هاي بسياري داشته­اند و دارند، مخصوصاً اين كه شاعران و ادباي استان كرمانشاه عمدتاً از مناطق وشهرستان­هاي نزديك به ايلام ، يعني گيلان غرب و اسلام­آباد برخاسته­اند و كانون حركت ادبي كردي، در استان كرمانشاه هستند. كرمانشاه، تنها شهر بزرگي با اهميت اقتصادي و اجتماعي و جمعيتي نيست؛ براي ما كردهاي جنوبي، كرمانشاه به معناي بزرگ­ترين مركز حيات كردي جنوبي است و مفهومي آرماني و شاعرانه و رمانتيك دارد. اگر زبان و ادب و فرهنگ كردي جنوبي در كرمانشاه حفظ شود، اين زبان و ادب و فرهنگ همواره پايدار خواهد ماند و اگر كرمانشاه به اين زبان و ادب و فرهنگ بي­توجه باشد، بزرگ­ترين پشتوانه­ي خود را از دست داده­ايم . خوش­بختانه زبان و ادب و فرهنگ كردي در كرمانشاه هنوز زنده وبالنده است و مردم وشاعران و ادباي آن ، نمي گذارند اين فروغ به خاموشي بگرايد .

 علي الفتي در عين حال كه شاعر توانايي درحوزه­ي شعر فارسي است ، شعر كردي را به صورت حرفه­اي و جدي دنبال كرده، كه حاصل اين توجه جدي  در مجموعه شعر گران­سنگش، يعني« گه­رمه­شين» نمود يافته­است . اين مجموعه در 87 صفحه ،در قطع رقعي و با كاغذ مرغوب و طراحي جلد هنري از هنرمند بزرگ، هادي ضياءالديني، و ظاهراً به همت وسرمايه­ي شاعر منتشر شده است . دقتي و ظرافتي كه در چاپ و طرح  و كاغذ به كار رفته، معنادار است و نشان از دلبستگي شاعر به شعرهاي كردي­اش دارد .

شعرهاي اين مجموعه درقالب­هاي متنوعي سروده ­شده­اند اما قالب غزل، وجه غالب آن است . رسم الخط كردي در آن جز در اندك مواردي مثلا نوشتن مصوت بلند«u» با يك «و»،يا فقدان علامت به اصطلاح هفت كوچك بر سريا زير واج­هايي چون«ێ،ڵ، ڕ » كه خوانش شعر را گاه دشوار كرده­است، در باقي موارد به درستي به كار رفته و مخصوصاً مصوت بلند«ۊ» را با ظرافت فني به كاربرده و بر مشكلات چاپخانه­اي فائق آمده است اگر در چاپ­هاي بعدي ، موارد مذكور اصلاح شود و واژه­نامه­اي به آخر مجموعه اضافه شود، اثر ،شكل نهايي خود را خواهد يافت.

 امتيازي كه شعر جنوبي شاخه­ي كلهري دارد، رسيدن شاعرانش به نوعي زبان معيار است كه تا حدود بسياري انسجام لازم را يافته ، چنان­كه پراكندگي و چندگانگي زباني در شعرهايشان ديده نمي­شود ، حال آن كه شعر كردي جنوبي شاخه­ي ايلام، گرچه به سوي زباني واحد سير مي­كند ، هنوز به آن يگانگي و حالت معيار لازم نرسيده، كه البته دلايل خاص خود را دارد. گوناگوني زباني در ميان ايلات ايلام و ساكنان آن، و نو بودن شيوه و سبك و زبان شعري جديد، شايد بعضي از اين دلايل باشد كه قطعاً‌ در آينده­اي نه چندان دور، زبان معيار شعري و ارتباطي شكل خواهد گرفت؛ چرا كه اكنون خطوط كلي آن نمايان شده­است .

شاعر ، تمام توان شاعرانه­اش را در سرايش شعرهاي كردي­اش به كار گرفته و برآيند اين روند، شعرهايي يك­دست، منسجم، مدرن، تازه و دلپذير است و كمتر نشانه­اي از ضعف زباني در آن مشهود است .استفاده از عناصر طبيعي به شكلي معتدل، انعكاس جغرافيا و فرهنگ كردي جنوب با حفظ خصيصه­هاي كلاسيك و نگاهي به رمانتيسم و تأثيراتي از سمبوليسم، پرهيز از ابداعات زباني غريب، حفظ كيفيت هنري و ساختاري همراه با غناي موضوع و محتوا ، تأثرات نوستالژيك و نوسان در ميان گذشته­ي دوست داشتني و حال و آينده­ي ناپايدار و غير قابل پيش­بيني، حزني جان­سوز كه گويا متأثر از كوچ عزيزي بوده­است، و نهايتاً جريان در بستري از  خرد و حفظ سنن و اخلاقيات تثبيت­شده، بعضي از ويژگي­هاي ساختاري و محتوايي اين مجموعه در نگاهي گذرا و شتابان است.دو شعر از اين مجموعه را با تصرفاتي در رسم­الخط، و حواشي­اي كه حاصل دريافت من از اشعار است و ممكن است دقيق نباشد،با هم مي­خوانيم . براي علي الفتي و شاعران و ادباي كرمانشاه ، آرزوي توفيق و سربلندي بيشتر دارم .

1

هايه  منم  ده­روه­ده­رێگ  له كۊچه باخ ئاسمان

چه­ن ساڵه هامه  شوونده­و  ته­نيا وجاخ  ئاسمان!

هه­م  تۊكه­تۊك ِ وه­فره­گه­ێ   ساڵه­ێل ِ بێ­مانگه­شه­وه

له­ێ  ته­م­ته­مه­لۊلانمه[1] ها كوو  چراخ ِ ئاسمان؟

ئمشه­و  دواره  شاێري  خسته­مه  هۊر كووچ تِ

يه­ێ ده­فْ تره­ك  كلانيده­و[2] هه­م  شوون ِ داخ  ئاسمان

له كه­وكه­وين  ئه­و چه­وه  خوه­زيه­و  كه­مووته­رێ  بۊام[3]

سيمرخ  قافيش رێ نيه­ن  له بان  كاخ ِ ئاسمان

گرمه­هڕ[4] ئه­ورێ بۊ و  هه­ساره­ێ  كاره­وان كوشێگ

له گووشم  نيشته­جا  بۊه  هاوار و ئاخ ئاسمان

2

زوون[5] له وه­ر  خڕخاڵ[6] له ده­س  گوڵێ  ها بانِ سه­روه­نێ

ماشته­ێ[7] له  مه­خمه­ڵ  كرده وه­ر  خوه­زيه­و  وه  حاڵ خاوه­نێ

سقانم  ميل سرمه­دان، چه­وم  وه سرمه­ێ قه­ێ چه­وێ

ماني  نه­قاشي كرديه، گوڵه­ێل ِ نه­خش داو­ه­نێ[8]

برام  بوودن  وه  نه­زر  ئه­و  مانگه­شه­و­يل  سوخمه­يه

وه­  له­رزه­له­رز ِ سوخمه­گه­ي نازار په­سا[9] مه­شكه ژه­نێ

ئێ بوو  شه­ماڵه چۊ خو­شه، بوو  كام خودا لايق ديه؟

هه­م  كام  په­ريخانه خودا له سه­ر  په­سا  له­چگ كه­نێ؟

سووفي  له دين­ده­رچي  منم، پيته­خه­نه­ێ  خاس­ و گه­نم

­به­و  لار­ و له­نجه  دي به­سه، دي  كه­م بكه  بزگه­خه­نێ[10]

سه­رئه­و رێه­گه  لێم  گرديه­و، پا  ناسه­ ناو  كاني سه­راو

نازار  ت  پات زۊتر بشوور، وه­خته  م  بمرم  له تيه­ني