فرهنگ و هنر غرب کشور ( زیر نظر هفته نامه ی صدای آزادی )
امروز: سه شنبه، 16 شهريور 1389 مطابق با Tuesday, September 7, 2010 ساعت 4:55 AM
لوگو
نگاهی به وضعیت شعر امروز
ادبيات، مخصوصاً شعر، اگر از زاويه اى ويژه و منحصربه
فرد براى مخاطبان نمايان شود، از حوزة تفننى و حتى
تقدس خارج شده و به امرى طبيعى و نيازى واجب
تبديل مى شود.
موريس بلانشو معتقد است كه اگر از منظر خاصى به
ادبيات نگاه كنيم، ادبيات دو شيب دارد؛ دو شيبى كه
درظاهر ناسازگارند اما گرايش به تبديل شدن دارند و
در اين كنش و واكنشِ ميان شيب ها، ابهاماتى به وجود
مى آيد كه منجر به ادبيات و زبان مى شود.
و از همان منظر خاص، دوشيب ادبيات را واقع گرايى و
اگر از نگاه « بلانشو » ناواقع گرايى فرض كنيم، اين دو
شيب مى بايست در تقابل با هم، موقعيت يكديگر را تهديد
كنند تا هركدام بتوانند موقعيت شان را حفظ كنند.
و اما در اين تقابل و تهديد، هر كدام از شيب ها،
ناخودآگاه ميل به ديگرى شدن و تغيير هويت دارند؛
يعنى براى حفظ موقعيت خود، موقعيت ديگرى را
تصاحب مى كنند و در موقعيت متضاد، خود را بروز
مى دهند. اين همان است كه به نظر بلانشو، با آن
مى توان نشان داد كه چگونه نثر معنادار و زبان شعر
انجام مى رسانند و كامل و « حقة ادبيات » يكديگر را به
تصحيح مى كنند؛ چيزى كه اينروزها به ندرت مى توان
در ادبيات ما، به ويژه در شعر امروزما، يافت. شعر امروز
ما در موقعيتى دارد نفس مى كشد كه هر تهمت و
افترايى را به آن مى بندند و هرازگاهى در غبار ابهامات
و ساده لوحى هاى جناح هاى انحرافى و افراطى گم
مى شود و ناديده گرفته مى شود، درحاليكه به راحتى
مى توان در اين هياهو شعر را از غير شعر تشخيص داد
و برگزيد. مبهم نويسى، شعر دشوار، ساده نويسى، شعر
آسان و ... همه ى اين عناوين و القاب، بر پيشانى گروهى
نوشته شده كه متأسفانه برخى از آنان با حمايت نهادها و
مسئولين فرهنگى كشور و سوء استفاده از امكانات رسانه
هاى تحت نفوذ، تمام تريبون ها را در دست گرفته اند.
اين جماعت تشنة شهرت و نام اند و از فضاى مجازى
صفحات الكترونيكى گرفته تا پاورقى ورق پاره هاى
مجلات و روزنامه هاى ادبى تكرار نام آنهاست و براى
هر مناسبتى مرثيه و واگويه اى آماده دارند كه نام شان
را پُر رنگ تر نشان دهد. اين جماعت خود دو دسته اند؛
دسته اى مبهم نويس و دست ه اى ساده نويس.
دسته اى شعر دشوار را ساده مى نويسند و دسته اى ديگر،
دشوار، شعر ساده مى نويسند. مى نويسند و مى نويسند و
... و اما كسى مخالف نوشتن آنان نيست، نگران خود
شعريم كه در اين ميان گم مى شود. البته يافتن شعر و
تشخيص آن از ميان اين همه هياهو كار چندان سختى
نيست، كافيست كمى موقعيت مان را تغيير دهيم و دور
از هياهو و جنجال ها، جريان طبيعى شعر را دنبال كنيم و
كمى عميق تر به شعر بنگريم.
بلانشو براى هر كدام از آن شيب ها، ضرورى درونى
قائل است كه به آنها گره خورده است و به انجام رسيدن
نهايى هر يك از آنها را محدود مى كند. شايد اين
ضرورت درونى، همان چيزى است كه غيبتش را در نوع
شعرهايى كه اشاره شد، مى بينيم. يك اثر ادبى بايد در
موقعيت و وضعيتى دشوار قرار گيرد و به قول بلانشو،
ناممكنى باطنى و تناقضات حل نشدنى شيب هايش،
آن را در موقعيت ادبيات نگاه دارند، نه اينكه ادبيات
مدام از موقعيت خود خارج شود. شاعران دشوارنويس
ما، دو شيب ادبيات را تنها در جهت غيبت معنا و ابهام
پيش مى برند؛ دو شيب كاملاً متضاد انتخاب مى كنند
كه هيچ گرايشى به تبديل شدن ندارند، بنابراين
هيچ كنش و واكنش درونى ميان شيب ها صورت
نمى گيرد، زبان به عنصرى مبهم تبديل مى شود و همه
چيز بر غيبت معنا دلالت دارد.
از طرفى شاعران ساده نويس، هيچ شيبى براى ادبيات
قائل نيستند، اگر هم به ظاهر بتوان دو شيب در شعر آنان
كشف كرد، دو شيب كاملاً يكسان است كه آنقدر
در هم يكى شده اند كه ما در آن فقط با زبان به عنوان
عنصرى گويا و ابزارى براى حمل معنا روبرو مى شويم.
و اما در اين ميان، شاعرانى نيز هستند كه در بستر اصلى
شعر فارسى و در ادامة روند طبيعى شعر مشغول فعاليتند
و شعر آنان در خور تأمل و توجه است؛ شاعرانى كه
در چهارچوب جريان سازى ها و گروه بندى هاى
رايج قرار نمى گيرند و شعر آنان متناسب با روحيات و
درونياتشان شكل مى گيرد و مطابق ظرفيت زبان فارسى
به اجرا در مى آيد.
اگرچه طى دو دهه اخير، اين گروه شاعران مستقل تجربه
هاى تازه اى در شعر فارسى به اجرا گذاشته اند، اما
صادقانه بايد اعتراف كرد كه شعر فارسى دارد به مرحلة
خطر و ركود نزديك مى شود و عامل اصلى آن نيز فضاى
بحرانى فرهنگى و سياسى و اجتماعى جامعة ماست كه
شاعران را به چند دسته تقسيم كرده و تمام بودجة فرهنگى
صرف حمايت از گروه خاصى مى شود. شعر در خيابان
ها كارتن خواب شده است، د ر هتل هاى چند ستاره اما
برايش جشنواره سكه افتتاح مى كنند.
ادبيات، مخصوصاً شعر، اگر از زاويه اى ويژه و منحصربه
فرد براى مخاطبان نمايان شود، از حوزة تفننى و حتى
تقدس خارج شده و به امرى طبيعى و نيازى واجب
تبديل مى شود.
موريس بلانشو معتقد است كه اگر از منظر خاصى به
ادبيات نگاه كنيم، ادبيات دو شيب دارد؛ دو شيبى كه
درظاهر ناسازگارند اما گرايش به تبديل شدن دارند و
در اين كنش و واكنشِ ميان شيب ها، ابهاماتى به وجود
مى آيد كه منجر به ادبيات و زبان مى شود.
و از همان منظر خاص، دوشيب ادبيات را واقع گرايى و
اگر از نگاه « بلانشو » ناواقع گرايى فرض كنيم، اين دو
شيب مى بايست در تقابل با هم، موقعيت يكديگر را تهديد
كنند تا هركدام بتوانند موقعيت شان را حفظ كنند.
و اما در اين تقابل و تهديد، هر كدام از شيب ها،
ناخودآگاه ميل به ديگرى شدن و تغيير هويت دارند؛
يعنى براى حفظ موقعيت خود، موقعيت ديگرى را
تصاحب مى كنند و در موقعيت متضاد، خود را بروز
مى دهند. اين همان است كه به نظر بلانشو، با آن
مى توان نشان داد كه چگونه نثر معنادار و زبان شعر
انجام مى رسانند و كامل و « حقة ادبيات » يكديگر را به
تصحيح مى كنند؛ چيزى كه اينروزها به ندرت مى توان
در ادبيات ما، به ويژه در شعر امروزما، يافت. شعر امروز
ما در موقعيتى دارد نفس مى كشد كه هر تهمت و
افترايى را به آن مى بندند و هرازگاهى در غبار ابهامات
و ساده لوحى هاى جناح هاى انحرافى و افراطى گم
مى شود و ناديده گرفته مى شود، درحاليكه به راحتى
مى توان در اين هياهو شعر را از غير شعر تشخيص داد
و برگزيد. مبهم نويسى، شعر دشوار، ساده نويسى، شعر
آسان و ... همه ى اين عناوين و القاب، بر پيشانى گروهى
نوشته شده كه متأسفانه برخى از آنان با حمايت نهادها و
مسئولين فرهنگى كشور و سوء استفاده از امكانات رسانه
هاى تحت نفوذ، تمام تريبون ها را در دست گرفته اند.
اين جماعت تشنة شهرت و نام اند و از فضاى مجازى
صفحات الكترونيكى گرفته تا پاورقى ورق پاره هاى
مجلات و روزنامه هاى ادبى تكرار نام آنهاست و براى
هر مناسبتى مرثيه و واگويه اى آماده دارند كه نام شان
را پُر رنگ تر نشان دهد. اين جماعت خود دو دسته اند؛
دسته اى مبهم نويس و دست ه اى ساده نويس.
دسته اى شعر دشوار را ساده مى نويسند و دسته اى ديگر،
دشوار، شعر ساده مى نويسند. مى نويسند و مى نويسند و
... و اما كسى مخالف نوشتن آنان نيست، نگران خود
شعريم كه در اين ميان گم مى شود. البته يافتن شعر و
تشخيص آن از ميان اين همه هياهو كار چندان سختى
نيست، كافيست كمى موقعيت مان را تغيير دهيم و دور
از هياهو و جنجال ها، جريان طبيعى شعر را دنبال كنيم و
كمى عميق تر به شعر بنگريم.
بلانشو براى هر كدام از آن شيب ها، ضرورى درونى
قائل است كه به آنها گره خورده است و به انجام رسيدن
نهايى هر يك از آنها را محدود مى كند. شايد اين
ضرورت درونى، همان چيزى است كه غيبتش را در نوع
شعرهايى كه اشاره شد، مى بينيم. يك اثر ادبى بايد در
موقعيت و وضعيتى دشوار قرار گيرد و به قول بلانشو،
ناممكنى باطنى و تناقضات حل نشدنى شيب هايش،
آن را در موقعيت ادبيات نگاه دارند، نه اينكه ادبيات
مدام از موقعيت خود خارج شود. شاعران دشوارنويس
ما، دو شيب ادبيات را تنها در جهت غيبت معنا و ابهام
پيش مى برند؛ دو شيب كاملاً متضاد انتخاب مى كنند
كه هيچ گرايشى به تبديل شدن ندارند، بنابراين
هيچ كنش و واكنش درونى ميان شيب ها صورت
نمى گيرد، زبان به عنصرى مبهم تبديل مى شود و همه
چيز بر غيبت معنا دلالت دارد.
از طرفى شاعران ساده نويس، هيچ شيبى براى ادبيات
قائل نيستند، اگر هم به ظاهر بتوان دو شيب در شعر آنان
كشف كرد، دو شيب كاملاً يكسان است كه آنقدر
در هم يكى شده اند كه ما در آن فقط با زبان به عنوان
عنصرى گويا و ابزارى براى حمل معنا روبرو مى شويم.
و اما در اين ميان، شاعرانى نيز هستند كه در بستر اصلى
شعر فارسى و در ادامة روند طبيعى شعر مشغول فعاليتند
و شعر آنان در خور تأمل و توجه است؛ شاعرانى كه
در چهارچوب جريان سازى ها و گروه بندى هاى
رايج قرار نمى گيرند و شعر آنان متناسب با روحيات و
درونياتشان شكل مى گيرد و مطابق ظرفيت زبان فارسى
به اجرا در مى آيد.
اگرچه طى دو دهه اخير، اين گروه شاعران مستقل تجربه
هاى تازه اى در شعر فارسى به اجرا گذاشته اند، اما
صادقانه بايد اعتراف كرد كه شعر فارسى دارد به مرحلة
خطر و ركود نزديك مى شود و عامل اصلى آن نيز فضاى
بحرانى فرهنگى و سياسى و اجتماعى جامعة ماست كه
شاعران را به چند دسته تقسيم كرده و تمام بودجة فرهنگى
صرف حمايت از گروه خاصى مى شود. شعر در خيابان
ها كارتن خواب شده است، د ر هتل هاى چند ستاره اما
برايش جشنواره سكه افتتاح مى كنند.
سلام مطلب جالبی بود استفاده کردیم