پژوهش و تحقيق كاري است سنگين و بايد با ظرافت خاصي نگاشته شود. بخصوص اگر پژوهشي كه تا به حال كسي انجام نداده است.اما زماني پژوهشي به چاپ رسيد و روانه بازار شد، راه براي تحقيقات بعدي هموار مي شود و اين كار همچنان ادامه دارد. كار تحقيقات و پژوهش يك كار صادقانه و انسان دوستانه است . نقاد رابطه كتاب ، نويسنده و خوانندگان را به هم پيوند مي دهد و قضاوت را به عهده خوانندگان واگذار مي كند. در كار تحقيق، صاحبان تحقيق دوست دارند كه نامي از حاصل دسترنج آنها برده شود. اگر كتابي چاپ شد و كسي از حاصل دست رنج ايشان يادي نكرد،  يا نويسنده  آن خام است يا مارك سرقت ادبي بر روي دوش ايشان تا خدا خدا داري مي كند، سنگيني مي كند و از جرگه ي اهل قلم خارج است . محقق خود را امانت دار، مسئول و صادق مي داند. در تحقيق ؛ ترس، حسادت، كينه و رفاقت جايي ندارد. ناقد هم بايد چنين باشد . چون نقدش مقابل روي خوانندگان است. اگر بي راهه آدرس بدهد، سر وصدا بلند مي شود.پس  او نيز بايد صادق باشد.
دهه ي 70-60 سال سكوت و تعصب، پريشاني افكار، آزمايش سياه مشقهاي متون نثركردي كرمانشاهي است . دهه  ي 80-70 جرقه اي است و يك نوع هوشياري و بيداري در اذهان به وجود مي آيد . با چاپ دستور زبان ، مقاله و ... جوانان احساس استقلال گويشي مي كنند.
دهه 90-80 دهه ي جان گرفتن نثر كردي كرمانشاهي در حد توان است و سيل آثار كردي در زمينه هاي مختلف نظم و نثر، روانه بازار مي شود. اما هنوز يك آشفتگي در نوشتار وجود دارد و صاحبان قلم به پيروي از برخي افراد، آثارشان را به بيراهه مي كشانند. كار اهل قلم كرمانشاهي ها در زمينه هاي مختلف ادبيات چشمگير وعالي است. اما يك دست نيست . عده اي با مفاهيم پُر اما رسم الخطي ناقص به ميان آمده اند. بايد رسم الخطشان را قوي كنند. عده اي از اين مرز گذشته اند، اما مطالعه شان اندك است . ناپخته مطالبشان را روانه بازار مي كنند.
 عده اي در پي نو آوري هستند. اما اين نو آوري بايد با تجربه به دست آيد. اين طبيعي است آغاز راه هميشه اينچنين بوده و هست اما بايد مسير مشخص باشد. مسير ، كردي كرمانشاهي است. بايد سالها در اين راه تجربه كسب كرد. با رسم الخط آشنا شد. دستور زبان را خوب شناخت و آن وقت دنبال نو آوري بود. بدون كسب تجربه نو آوري محال است.
در نثر و نظم كرمانشاهي بايد يك اتحاد نوشتاري كلهري باشد و در اين زمينه، كارها مهيا است. دستور زبان كردي كرمانشاهي راه درست نوشتن و درست خواندن را به ما ياد مي دهد.( اما اگر لجاجت نكينم و اگر شيوه  احترام به بزرگ ترها را فراموش نكينم . )
پس براي يك نوشتار سالم كلهري يا كرمانشاهي ، يك اتحاد نوشتاري و يك احترام متقابل كه لازمه هر فرهنگي مي باشد، بايد وجود داشته باشد . تا به پيشكسوتهاي استانمان، احترام نگذاريم، آيندگان به ما احترام نمي گذارند. صادقانه برخورد كردن، كليد تمام معماها و موانع سر راه است.
آخرين كتابي كه در زمينه نامهاي كردي چاپ شده است، كتابي است مربوط به آقاي سجاد جهانفرد با نام «ناو نامه كردي مانشت» اين كتاب در سال 1387 و توسط ناشر پرسمان در تيراژ 1000 جلد و با 147 صفحه و با مقدمه اي از آقاي «ئاكو» به چاپ رسيده است.
قبل از كتاب « ناونامه ي كردي» آقاي سجاد جهانفرد، كتابهاي ناو نامه كردي آقاي حسين سبحاني ، تاب ناو نامه كردي ژينو آقاي ناصح رحماني ، كتاب فرهنگ نامهاي كردي دكتر بديع مرادي و كتاب رضا جمشيدي به چاپ رسيده است. اين حق طبيعي خواننده است كه انتظارات زيادي از آخرين كتابي كه قبل از او چند نويسنده كُرد كار كرده اند، بر آورده سازد. كتابي باشد از ساير كتابهاي پيشين كامل تر، سليس تر و پُر بهاتر و نواقص آن كمتر.
آقاي سجاد جهانفرد كتابش را چند روز پيش به بنده هديه فرمودند كه صميمانه از ادب و احترام ايشان، سپاسگزارم. در نگاهش پسري آرام و متين به نظر مي رسيد.
ايشان كتابي كه انتخاب نموده و تلاشي كه كرده قابل ستايش است .كتاب اول ، هميشه داراي معايب و محاسني است. اين تجربه است كه آثار نويسنده را با بقيه آثارش كامل مي كند. انتخاب نامهاي بسيار، ما را در انتخاب نام ها براي فرزندانمان آزاد مي گذارد و اين نام گذاري اجباري نيست. بعضي نامها براي فرزندان موانعي ايجاد نمي كنند و بعضي نامها چرا؟ بنده زماني كه فرزندم به دنيا آمد به ثبت احوال رفتم گفتند: ما واژه «دالاهو» برايمان به عنوان نام نهادن و نام گذاري نيامده است. اما حالا شهرستاني به نام دالاهو داريم.
در بين اسامي نامها در تمام ملتهاي مختلف ، هم نام هاي خوش آهنگ ، مذهبي، اساطيري و .. پيدا مي شود هم نام بد آهنگ و ... اگر كتب ديني  سفارش مي كنند كه نامهاي خوب براي فرزندانمان انتخاب كنيم در آن زمان عده اي بودند كه نام فرزندانشان را نام بتهاي پرستش آن زمان نهادند مثل لات و منات و ... نه اينكه كتابهاي ديني ما مسلمانان با نام گذاري هاي محلي مخالف باشند.
آن طوري كه نام منات و لات ، ما براي بچه هايمان انتخاب نمي كنيم از طرفي در نامهاي كردي بعضي نامها، ناخوش آهنگ مي باشند. مثلا نام «گرمِ هِر» يا« قاسپه »جزو نامهاي گوش خراش و ناموزون است.
اكثر نامهاي كردي يا نامهاي زيبايهاي طبيعت هستند، يا برگشت به اساطيرو مذاهب باستاني دارند و يا بار معنايي خاص و ويژه  . واژه سازهاي آن زمان ، انسانهايي با شعور و خلاق بوده اند. گل پيچك به معني نوزاد آمده است. نوزاد كوچك است و آن را ميان چند لايه پارچه پيچانيده اند. يا كلمه زاوا زرينه به معني اولين داماد خوش يمن و ...
آقاي سجاد جهانفرد خوب توانسته از مناطق كرد نشين اسامي نامهاي كردي را در دو قسمت زنان و مردان جداگانه بياورد. اما هنوز اسمهايي در سوران و كلهر و جود دارند كه در كتاب قيد نشده است. مثلاً اسم سوران يا كرديه كه يكي از اسمهاي باستاني شاهنامه فردوسي مي باشد كه از قلم افتاده است.
كار نقد همين است  معايب و محاسن را در نظر گرفتن براي نظم و نثري پر بار در هر زباني اين نيست كه خداي نخواسته ما زير يك سياه چادري جمع شويم و بي خبر از گويش عظيم كلهري ( كرماشاني) رفيقان، همسايه گان و اهالي شهر را دعوت كنيم. اگر بخواهيم گويش كردي كرمانشاهي راه خودش را بشناسد، بايد نگراني ها، تمجيدهاي بي مورد « خالو خوار زايي» را كنار گذاشت. چون اگر از همين حالا با نقد، سر و كار نداشته باشيم. سررشته كلام از دست مي رود و در نهايت نمي توانيم آن را مهار كنيم و فردا همين كتابهاي چاپ شده منبع و مرجعي مي شوند براي آيندگان كه به آن استناد مي كنند. مثلا در همين كتاب آقاي سجاد جهانفرد سواي برخي اشكالات دستوري به دو جريان تاريخي اشاره شده است كه متاسفانه هر دو جريان اشتباه است.
در صفحه 95 كتاب چنين آمده است: « بيستون نام كوه بلندي در شرق كرماشان كه كند كاريهاي آن در زمان ساسانيان كُرد بجاي مانده است. در صفحه 131 كتاب چنين آمده است: صحنه شكست خورد. در اينجا فعل خورد به قرينه لفظي جمله مركب پيشين حذف شده كه اشتباه است وفعلا كاري نداريم ولي دو سئوال در مورد دو موضوع تاريخي برايمان بسيار ضروري است . آيا كند كاريهاي بيستون مربوط به زمان ساسانيان است يا هخامنشيان؟
آيا داوود خان كلهر در زمان قاجار و با شاهان قاجار جنگيد يا با رضا شاه ؟ فرض كنيد من ملا بنويس از روي كتاب آقا سجاد به واژه بيستون و داوود خان كلهر استناد كردم. فردا چه اشتباه فاحشي در متون توليدي بعدي  رخ خواهد داد؟كرمانشاهي كه نهضتش با يار محمد خان در زمان مشروطيت پرچمدار آزادي خواهي كردهاي ايران و در منطقه با رشادتهاي داوود خان كلهر شروع مي شود، ناديده گرفته ايم.
بيستون سنگ نوشته هخامنشي كه در جهان مشهور است ، آن را ناديده گرفته ايم .چرا بايد براي يك نويسنده اينطور اتفاقي بيفتد وقتي كلمه پژوهش مي آيد يعني صبر چند ساله ، بيشتر از حد توان كار كردن، افقها را ديدن،و زبان مادري را تا درجه اعلي بالا بردن ، آيا اين ايراد متوجه كمكهاي شماي پژوهشگر است يا آقاي «ئاكو» كه مقدمه كتاب شما را بدون اينكه اسمي از شما و نوشته شما در مقدمه  ببرد، مطالبي نگاشته است. قطعا بار مسئوليت را روي دوش آقاي « ئاكو» بيشتر سنگيني مي كند چون ايشان مقدمه كتاب را نگاشته اند. هر چند كس كه مقدمه كتاب را مي نگارند در مورد نويسنده و چها رچوب كتاب صحبت مي كنند تا سر رشته كلام را در اختيار داشته باشند و نويسنده و نگارش كتاب را تنها بگذارند و برود دنبال تفسير كلام. بگذريم.
اشتباه در اكثر كتابها هست يا اشتباه چاپي يا اشتباه بسيار نا محسوس. اما اين اشتباه ، اشتباه بزرگي است. مي توان اين كتاب با مقدمه ئاكويي كه اهل قلم است ، فردا يك منبع ومرجعي اصلي براي آيندگان باشد اينجاست كه بايد پيشاپيش از رنجش نويسنده كتاب و صاحب نام مقدمه پوزش بخواهيم چون پاي تاريخ كردي زبانمان « كرمانشاهي » در ميان است.
بنده خواهشم اين است كه اهل قلم در كار چاپ عجول نباشند رسم الخط كردي را خوب فرا بگيرند مفاهيم كتاب را چند بار بخوانند و بعد يك جمع بندي از كارشان ارائه دهند.
از محاسن كتاب اين است كه حروف حلقي (ح) و (ع) كه مربوط به هيچ كردي نيست وكردهاي كرمانشاه از آن استفاده نمي كنند حذف شده است وبنده اين كار را در فرهنگ لغت « خوه ر هه لات»‌انجام داده ام. در بعضي مواقع مطالبي مي بينم كه يك سري مشتركات واژه هاي سوراني ، كلهري  است اين كار خوبي است ما براي اولين بار در درس دستور زبان كردي كرمانشاهي آن را انجام داده ايم ولي بايد دانست كه از واژه هاي مترادف استفاده شود بهتر است كه كلهر زبانان و سوراني ها بتوانند معني واژه ها را ياد بگيرند.درقسمتهايي از كتاب اشتباهات دستوري و رسم الخط وجود دارد به عنوان نمونه :‌ به ش ئافره ته يل كه درست آن به ش ِ ئافره ته يل در صفحه 12 مي باشد.
در قسمت نام زنان قسمتهايي چاپ نشده يا بر جاي مانده است مثل :‌واژه « دلينا» چاپ نشده است. يك كلمه كردي كرمانشاهي به معني آسوده ، آرامش خيال واژه « شاري» چاپ نشده است.
واژه ي « شروه تي» به معني شربتي نوعي شيريني كه بچه ها تابستانها مي فروشند ، چاپ نشده است. فرميسك: به معني ئرميس ، ئرمس چاپ نشده است. و اگر كسره در معني ياي  ي مجهول گرفته شده است. اشتباه است يكي از فرقهاي كردي كرمانشاهي يا سوراني همين است.
فريشته : فرشته ، چاپ نشده است.
كُرديه : در حرف ك ِ براي نامهاي زنان كه در شاهنامه فردوسي آمده و از نامهاي كردي ايران باستان است چاپ نشده است.
كه وكي: اين واژه تفضيلي نيست
درحرف گ گولگه ، گول چاپ نشده است.
در حرف ن، نقره نوعي زر با ارزش نيست، زر طلا مي باشد.
درحرف و، وه هار چاپ نشده است.
در حرف ، ئ ، ئه رده شير، هه رده شير چاپ نشده است
در حرف ج ،  در واژه جاف ، جاف روستاي اسلام آباد غرب چاپ نشده است.
در حرف خ، خالد يا خالدي تيره اي از كردهاي اسلام آباد غرب كه آقاي رشيد ياسمي به آن اشاره دارد، چاپ نشده است.
در حرف س، سوران از نامهاي مردان چاپ نشده است.
در حرف ك، كلهر، ثبت اين كلمه فارسي است كردهاي منطقه از واژه كه لر استفاده مي كنند بجاي كه براي رسم الخط كردي كه لر و براي رسم الخط فارسي كلهر نوشته شود مثل كرمانشاه.
كتاب در بعضي جاها به تبعيت از رسم الخط سوران نگارش شده است كه براي كلهر زبانان ايراد معنايي و دستوري دارد.
فعلا به جاست براي ياد گيري مطالب از رسم الخط كلهري استفاده شود متاسفانه در رسم الخط سوران اشكالات دستوري وجود دارد چه وقتي اين اشكالات برطرف خواهد شد وزبان معيار كردي كه در حال حاضر وجود ندارد ، كي به عرصه ظهور خواهد رسيد خدا مي داند.
چند پيشنهاد به نويسندگان كرد كرمانشاهي:
1- براي نگارش كردي سوراني ، كلهري از واژه هاي مترادف استفاده شود. تا به راحتي هم براي كلهر زبانان و سوران زبانان قابل فهم باشد. هر چند اين شيوه يك تبليغات وسيع مي خواهد . كلهر زبانان در آغاز راه نوشتار نثر و نگارش كردي هستند. هيچ گونه امكاناتي ندارند. نوشتارشان يك دست نيست اما برادران سوران از تبليغات وسيع ماهواره ، تلويزيون ، كتاب و .... برخوردا ر هستند و چندين دهه است كه با نوشتار سر و كار دارند.
2- به برادران كلهر زبان پيشنهاد مي شود، بيشتر روي دستور زبان كردي كرمانشاهي نگارنده كار كنند چون از اين شيوه براي نگارش كردي كرمانشاهي ، راه آسانتر است . اما دستور زبان كردي سوراني در چند مورد براي نوشتار كردي كرمانشاهي جواب نمي دهد ومعنا تغيير مي كند و دستور زبان كرمانشاهي ناقص مي شود.
3- به برادراني كه تازه شيوه ي نگارش كردي كرمانشاهي را آغاز كرده اند پيشنها د مي شود مطالبشان را چند بار مرور كنند و يا قبل از چاپ به دست كساني بدهند تا ايرادشان برطرف شود.
خاك پاي شما ، كريم كريمپور