شعر عقاب / پرویز ناتل خانلری
پرویز ناتل خانلری
گشت غمناک دل و جان عقاب
چو ازو دور شد ایام شباب

دید کش دور به انجام رسید
آفتابش به لب بام رسید

باید از هستی دل بر گیرد
ره سوی کشور دیگر گیرد

خواست تا چاره ی نا چار کند
دارویی جوید و در کار کند

صبحگاهی ز پی چاره ی کار
گشت برباد سبک سیر سوار

گله کاهنگ چرا داشت به دشت
ناگه ا ز وحشت پر ولوله گشت

وان شبان ، بیم زده ، دل نگران
شد پی بره ی نوزاد دوان

کبک ، در دامن خار ی آویخت
مار پیچید و به سوراخ گریخت

آهو استاد و نگه کرد و رمید
دشت را خط غباری بکشید

لیک صیاد سر دیگر داشت
صید را فارغ و آزاد گذاشت

چاره ی مرگ ، نه کاریست حقیر
زنده را فارغ و آزاد گذاشت

صید هر روزه به چنگ آمد زود
مگر آن روز که صیاد نبود

آشیان داشت بر آن دامن دشت
زاغکی زشت و بد اندام و پلشت

سنگ ها ا زکف طفان خورده
جان ز صد گونه بلا در برده

سا له ها زیسته افزون ز شمار
شکم آکنده ز گند و مردار

بر سر شاخ و را دید عقاب
ز آسمان سوی زمین شد به شتاب

گفت که : ‹‹ ای دیده ز ما بس بیداد
با تو امروز مرا کار افتاد

مشکلی دارم اگر بگشایی
بکنم آن چه تو می فرمایی ››

گفت : ‹‹ ما بنده ی در گاه توییم
تا که هستیم هوا خواه تو ییم

بنده آماده بود ، فرمان چیست ؟
جان به راه تو سپارم ، جان چیست ؟

دل ، چو در خدمت توشاد کنم
ننگم آید که ز جان یاد کنم ››

این همه گفت ولی با دل خویش
گفت و گویی دگر آورد به پیش

کاین ستمکار قوی پنجه ، کنون
از نیاز است چنین زار و زبون

لیک نا گه چو غضبناک شود
زو حساب من و جان پاک شود

دوستی را چو نباشد بنیاد
حزم را باید از دست نداد

در دل خویش چو این رای گزید
پر زد و دور ترک جای گزید

زار و افسرده چنین گفت عقاب
که :‹‹ مرا عمر ، حبابی است بر آب

راست است این که مرا تیز پر است
لیک پرواز زمان تیز تر است

من گذشتم به شتاب از در و دشت
به شتاب ایام از من بگذشت

گر چه ا زعمر ،‌دل سیری نیست
مرگ می آید و تدبیری نیست

من و این شه پر و این شوکت و جاه
عمرم از چیست بدین حد کوتاه؟

تو بدین قامت و بال ناساز
به چه فن یافته ای عمر دراز ؟

پدرم نیز به تو دست نیافت
تا به منزلگه جاوید شتافت

لیک هنگام دم باز پسین
چون تو بر شاخ شدی جایگزین

از سر حسرت بامن فرمود
کاین همان زاغ پلید است که بود

عمر من نیز به یغما رفته است
یک گل از صد گل تو نشکفته است

چیست سرمایه ی این عمر دراز ؟
رازی این جاست،تو بگشا این راز››

زاغ گفت : ‹‹ ار تو در این تدبیری
عهد کن تا سخنم بپذیری

عمرتان گر که پذیرد کم و کاست
رگری را چه گنه ؟ کاین ز شماست

ز آسمان هیچ نیایید فرود
آخر ا زاین همه پرواز چه سود ؟

پدر من که پس ا زسیصد و اند
کان اندرز بد و دانش و پند

بارها گفت که برچرخ اثیر
بادها راست فراوان تاثیر

بادها کز زبر خاک و زند
تن و جان را نر سانند گزند

هر چه ا ز خاک ، شوی بالاتر
باد را بیش گزند ست و ضرر

تا بدانجا که بر اوج افلاک
آیت مرگ بود ، پیک هلاک

ما از آن ، سال بسی یافته ایم
کز بلندی ،‌رخ برتافته ایم

زاغ را میل کند دل به نشیب
عمر بسیارش ار گشته نصیب

دیگر این خاصیت مردار است
عمر مردار خوران بسیار است

گند و مردار بهین درمان ست
چاره ی رنج تو زان آسان ست

خیز و زین بیش ،‌ره چرخ مپوی
طعمه ی خویش بر افلاک مجوی

ناودان ، جایگهی سخت نکوست
به از آن کنج حیاط و لب جوست

من که صد نکته ی نیکو دانم
راه هر بر زن و هر کو دانم

خانه ، اندر پس باغی دارم
وندر آن گوشه سراغی دارم

خوان گسترده الوانی هست
خوردنی های فراوانی هست ››

****

آن چه ز آن زاغ چنین داد سراغ
گندزاری بود اندر پس باغ

بوی بد ، رفته ا زآن ، تا ره دور
معدن پشه ، مقام زنبور

نفرتش گشته بلای دل و جان
سوزش و کوری دو دیده از آن

آن دو همراه رسیدند از راه
زاغ بر سفره ی خود کرد نگاه

گفت : ‹‹ خوانی که چنین الوان ست
لایق محضر این مهمان ست

می کنم شکر که درویش نیم
خجل از ما حضر خویش نیم ››

گفت و بشنود و بخورد از آن گند
تا بیاموزد از او مهمان پند

****

عمر در اوج فلک بر ده به سر
دم زده در نفس باد سحر

ابر رادیده به زیر پر خویش
حیوان راهمه فرمانبر خویش

بارها آمده شادان ز سفر
به رهش بسته فلک طاق ظفر

سینه ی کبک و تذرو و تیهو
تازه و گرم شده طعمه ی او

اینک افتاده بر این لاشه و گند
باید از زاغ بیاموزد پند

بوی گندش دل و جان تافته بود
حال بیماری دق یافته بود

دلش از نفرت و بیزاری ، ریش
گیج شد ، بست دمی دیده ی خویش

یادش آمد که بر آن اوج سپهر
هست پیروزی و زیبایی و مهر

فر و آزادی و فتح و ظفرست
نفس خرم باد سحرست

دیده بگشود به هر سو نگریست
دید گردش اثری زین ها نیست

آن چه بود از همه سو خواری بود
وحشت و نفرت و بیزاری بود

بال بر هم زد و بر جست ا ز جا
گفت : که ‹‹ ای یار ببخشای مرا

سال ها باش و بدین عیش بناز
تو و مردار تو و عمر دراز

من نیم در خور این مهمانی
گند و مردار تو را ارزانی

گر در اوج فلکم باید مرد
عمر در گند به سر نتوان برد ››

****

شهپر شاه هوا ، اوج گرفت
زاغ را دیده بر او مانده شگفت

سوی بالا شد و بالاتر شد
راست با مهر فلک ، همسر شد

لحظه‎ یی چند بر این لوح کبود
نقطه ‎یی بود و سپس هیچ نبود 
نظرات [۲]
پنجشنبه، ۱۱ مهر ۱۳۹۲ :: ۱۰:۴۵
استادعزیزازحسن انتخاب شمالذت بردم.اززحمات شماکمال سپاس رادارم.
جمعه، ۰۱ شهریور ۱۳۹۲ :: ۱۱:۴۴
مامۆستا هه‌ژار ‌ پایــیــزه دارو ده وه ن ره نـــگ زه رد ه با تــــه زو سه رده بـــه توزو گـــه رده دیاره لای شه خته یه نا خوش خه وه ری داره خوی ده رنی خه زل هه لده وه ری هــــه وره ره ش پــوش وبـه گـریــه ونـالـــه سه ره تای شیـــوه نی مــــه رگی سالــه به گژه ی سه ردی هه ناسه ی که ژو کو ژیـــنی خوی هاته وه بـیــــر پیره هه لو : داخـــه کـه م بــو گورو تـیـنـی جـوانــیـم ئه و ده مه ی چون وچـــبـــوم بو وانیم ؟ هــیــزو ســومای نــییـــه بــال وچـــاوم مامــــه وه گــــرده نشــــین بـــــی راوم دووره گوشت پورو که وم ورده که وم گوشته نیچـیــری مه گه ر بــیــتــــه خه وم وا هــــه لـــوی مــردنــه راوی کـــردم راو بــــه تــــــا لــــــی مـــنــه هاکه مـــردم مــردنیـــش هــینــده نــه ســووکه و سانا سه ری لــی گــیـــژه هــــه زاران زانـــــا چـــم بــه ســـه ردی کــه نه مام ومردم پــه ری به ربــایـــه ک وخـــــولـــی وردم گیان به ره وکوی ده فری روون نییه بوم تــو بـــلی بـچـتـه وه لای بــاوه هــه لــــوم؟ تو بــلــیی راوی هـه بی لـه و بــه رزه ؟ پاش هه موو چه رمه سه ره ی ئه م عه رزه داخـم ئـه و رازه لــه بــن سه رپــــوشـه ســه فــه ری نـــا بـــه له دی نـــا خوشـه دل و د یـــده م کــه بـــه دونــیـــا فــیره چـــه ندی پــیــم بکری ده مــیــنــم لــیــره ژیــن گـــه لــی شــیــرینه فـیـزی ناوی بو مه به سـت سـه رده نه ویــنــم تـــاوی چـــــاری ئـــه م ده رده لــه لای قالاوه گـــه رچـی زورپــیــره به لاوی مـــــاوه ده چـــمــه لای و بــه وه چـــم لــی نایه ره شــیــه وئـــاوی ژیـــانــی لایـــــــــــه سه ر نه وی دای شه قـه ی شـا بــالان هــــاتــه ویــرانه یـــه کـــی جــــی مــالان بــوو به مـــیــوانی قه لـیکی رووره ش چـــه په ل ورژد و له مه ردی بی بـــه ش قـــه ل قــری لیم مه یه پـیـش زورداری خوا شوکــر زور به کـه نه فــتــی دیــاری زوو بـه چــیـت لــیــم گه ره که پیم بیژه دوور له مــن بگــره لــه شــم به نــویـــژه وتــی : ئه ی لاله قه لــه ی هه ر لاوم پـــــیــرم وزور له مـــــه رگ تـــرســــاوم هــه مـه پـرسیک و ده بــی بــمبــووری هـــوی چــییــه تـو کـه لـــه مــردن دووری ؟ وه ک ده لیــن ئیوه به چــل سا ل بـارن تـووشـی تـووش نـا یـه ن وکــوسپ وبـــا رن ریــیــه کــم پــی بــلــی بـــو هه ر مانم تـووی لات ده ست ده کــه وی ده رمــــانـــم سویند ئه خوم پــا شی هـه تا بـشـمـیـنـم هــه رکــه وی راوی بکــه م بـــــوت بـیـنـم قــه ل گــو تی : هــوزی هـــه لــو زور خـاون ســــه یـره لام چــونه کـه خــاوه ن نــاون با ب و کــاکــت بـه نــه زانــی مـــــــــردن بـیـری سـه ربـه رزیـــه وای لــی کـــــردن هه رکه ســی به رزه فـره زوو ده مــــــــری بــای بـلـنـدا یـی ســــــــه رو دل ده گــــری مــــالی ئــیــوه کـه لـه لــووتـکـه ی کــیـــوه لای جــن و د یـــوه بــه لای زورپـیــــوه خـویـنـه پـور پـورگی ده خـاتـه خـــویــنـــی گـوشـتـی کـه وی تـازه گـــرفـتی دیـنـــــی جگـه ر و سـی و د لـــی مــامـر ژه هـــره تا وه هـا بی تــه قـه لات بـی بــه هـــره ده تـه وی زور بـژی خـوش رابـویـــری خو له پــه نــد م گه ره که نه بـویـــــری وه ره وه ک ئـیـمه بـژی نـزم ونــــه وی شه وله سه رگه نده له داریک ده خــه وی خــواردنــی باشــی کـه تـو نـه تدیــــوه گوشــتـی بارگــیـنـی گـه نـی و تـوپـــیــوه کـردنـی چـیـنـه له پـــه یـن و شـیـاکــــــــه تـــاو و تـیـنـی لـه شـه بـــو دل چـــاکــــــه پـه نـدی بـــا پـیـره بـه مـیـرات مــــــــاوه خـویــنــی زامـی کــه ره، ســو مــای چـاوه گـفـتـی مـن گـه وهـه ره بـوت هـه ل ریــژم تـاقـه دوو ریـت لـه بـه ره پـیـت بـــیـــــژم : یــان لـه نـاو بـو گـه ن و نـزمـایـی ژیــــــــان یـان بـه سـه ربـه رزیه وه بـسـپــیــره گـیـان را چــه نـی لـه م وتـه یـه پـیـره هــــــــــــــه لو ها تـه بـه ر چـاوی گه لی کـه نـــد وکـــــلو کــه وتـه نـاو گـیـژی خـه یـا لات وخـه مــــان مـان ئـه گـه ر وابـی چ شـیـریـنـه نـه مـــــان وتـــی : پـیـروز بــــی له خـوت ئـه م ژیـنـــــه جـــه ژ نــی تـو بـو مـه شـه پـور وشـیـنــــه کـی بـه سـه ربـه رزی ژیـا بــی تــــــــــــاوی ژیـنـی قــا لاوی بـه پــووشــیــــــک نــــــــاوی چـاوه ریــی مـه رگــه گـیـان بـا بــــــــیبــــا پـه رو بـا لـــــــم لـه چـیـا بــا بــــی بـــــــــا بـه هـه لـویــی کــه لــه ژیــن بـی به ش بــــــم نــه ک هـه زار سـا لـه قـه لـی روو ره ش بـم بـو شـتـیـک ئـیـسـتـه لـه خـوم بـیــــــزا ر م مـن هـــه لو بـو چـی بـه تـو بـوو کــــــــــــــا رم ؟ مـه رد ئـه گـه ر کـا ری بـه نـا مـه ردانـــــه ده ردی ســه ر بــاری هـه مـو و ده ردانـــــــــــــه کـه و تـه خـو دای لـه شـه قـه ی بـال دیسا ئا گــریکــی لـــــه ده روون دا یــیــــســـــــــا راسـتـه خـو بـو ســه ر هــه ر بــو ســه ر چـوو هـه ردی به جی هـیـشت وله هه وران ده رچــــوو قـــــه ل هـــه زار ســا ل ژیــا بـه و تــه رزه سـه ر نـه وی، هـێشـتـا هـــــــه ڵۆ هـه ر بـه رزه (ترجمه کردی شعر عقاب دکتر پرویز ناتل خانلری توسط مامۆستا هه‌ژار)
اطلاعات شما ذخيره شود ؟