خشایار رشیدی در گفتگو با صدای آزادی: راه اندازی خانه ی تنبور در کرمانشاه ضروری است
خشایار رشیدی در گفتگو با صدای آزادی: راه اندازی خانه ی تنبور در کرمانشاه ضروری است
خشایار رشیدی متولد ۱۳۶۴ دهستان حیدریه از توابع شهرستان گیلان غرب. یادگیری موسیقی را در سال ۸۴ در نزد پدرشان آغاز نموده و سال های زیادی از نغمه های ساز تنبور و آواز پدر بهره برده اند. در سال ۸۹ افتخار شاگردی استاد علی اکبرمرادی را تا این لحظه به دست می آورد. آثاری که تا این زمان از این هنرمند منتشر شده به این شرح است: ـ اجرا در آلبوم «ولا بوه ره م مه یله م وه جی» ـ آهنگسازی، تنظیم و انتشار آلبوم «داخ ده وران» با همراهی گروه شاخوه شین و جناب استاد سعید عبادتیان ـ آهنگسازی، تنظیم و انتشار آلبوم «ژه نیار شه و» با همراهی گروه شاخوه شین ـ اجراهای متعدد به همراه گروه شاخوه شین در چندین کنسرت داخلی و فستیوال های خارجی و...
فرهادکریمی
ـ ابتدا بفرمایید شروع کار شما در حوزه ی موسیقی و مخصوصا تشکیل گروه شاخوه شین چگونه صورت گرفت؟ یادگیری موسیقی را در سال ۸۴ نزد مرحوم پدرم شروع کردم که متاسفانه بعد از دو سال دار فانی را وداع گفتند و بهره ی کمی از محضر ایشان بردم. اما از همان بچه گی صدای ساز ایشان در گوشم زمزمه می شد و از لحاظ گوشی تا حدود زیادی غنی هستم. بعد از فوت پدر و از سال ۸۸ به صورت خودجوش و بدون استفاده از محضر اساتید، موسیقی را ادامه دادم و با توجه و تمرکز بر روی آثار بزرگان کار خودم را پیش می بردم. اواخر سال ۸۹ بود که با اطلاع رسانی دوستان از شروع کلاس های استاد علی اکبر مرادی باخبر شدم و ادامه ی فراگیری موسیقی تنبور را با شاگردی نزد این استاد برجسته پیگیری کردم. بعد از مدتی و با آشنایی با سایر نوازندگان این کلاس ها، با تعدادی از آنها که تفکر و درک نزدیکی نسبت به موسیقی با هم داشتیم گروه تنبورنوازان «شاخوه شین» را تشکیل دادیم.

ـ اخیراً در کنسرت­ها تلفیقی از موسیقی تنبور همراه با دکلمه شعر کردی اجرا می کنید. این نوع برنامه با چه رویکردی دنبال می شود؟ شعر و موسیقی دو بخش جدایی ناپذیر از یکدیگر هستند، مخصوصا موسیقی که بیشتر آثار همراه با یک آواز و کلام همراه است و این آواز نیز خود نیازمند شعر است ـ البته موسیقی های بی کلام هم وجود دارند که ما بحث موسیقی و شعر را به صورت کلی در نظر داریم ـ در حال حاضر هم بحث اصلی در مورد شعر کُردی است و همیشه یکی از دغدغه های فکری من بوده که بتوانم موسیقی را همراه با دکلمه ی خود شاعران به کار ببرم. بی شک از هر دو جهت ـ چه شعر و چه موسیقی ـ هر کدام مخاطبان خاص خود را دارند که می شود با این کار مخاطبان هر دو گروه را به هم نزدیک تر کرد. از طرفی دیگر متاسفانه طی سالهای اخیر گویش و زبان کُردی مورد بی توجه ای قرار گرفته و صدمات زیادی به آن وارد شده و این امر موجب فراموشی بسیاری از واژه های اصیل کُردی در فرهنگ عامیانه شده است.. از طرفی دیگر در جامعه ی ما گرایش به کتابخوانی بسیار کم شده و در بخش آثار کُردی بیشتر این مساله دردآور مشاهده می شود. اما گوش دادن به موسیقی برای مردم از خواندن کتاب راحت تر و در دسترس تر است در نتیجه به دنبال راهی بودم که مانع از بین رفتن زبان و موسیقی اصیل کُردی شود و این شد که با آقای سعید عبادتیان «بانان» شاعر نام دار و مترجم خوب آشنا شدم و خوشبختانه ایشان یکی از موثرترین افراد در مسیر زندگی موسیقیایی من بودند. نتیجه ی این آشنایی و همکاری انتشار اولین آلبوم گروه «شاخوه شین» با نام «داخ دوران» در سال ۹۱ بود با همان هدف تلفیق موسیقی و شعر با صدای خود شاعر که با استقبال خیلی خوبی هم همراه شد. در ادامه نیز کنسرت های پُر شوری در استان های کُردنشین اجرا گردید.  
 
ـ از فستیوال موسیقی کردستان که اخیرا گروه گروه شاخوه شین و دایراک خاتون در آن شرکت داشتند صحبت بفرمایید. فستیوال موسیقی کُردستان که در شهر رانیه برگزار شد یکی از فستیوال های معتبر و خاص کردستان است که امسال نیز اوایل مهرماه برگزار شد. ماهیت این فستیوال اجرای موسیقی و رقص یا همان «هه ل په رگه» بود که در آن هر شرکت کنندگان با لباس و پوشش متناسب با فرهنگ کشور خود شرکت داشتند و این امر تبادل فرهنگی خوبی بین کشورهای مختلف ایجاد کرده بود. خوشبختانه گروه تنبورنوازان «شاخوه شین» برای اولین بار در سال ۹۲ توانست در سومین دوره ی این فستیوال حضور پیدا کند و امسال نیز با همان هدف انتقال موسیقی مقامی ـ کُردی در زمینه ی تنبور شرکت نماید. و با همبستگی خوب و در سطح بالای دو گروه «شاخوه شین ـ آقایان» و «دایراک خاتون ـ خانم ها» که اعضای هر دو گروه از شاگردان استاد علی اکبر مرادی نیز می باشند، اجرایی به بهترین نحو ممکن داشته باشیم.

ـ این فستیوال با چه هدفی در کردستان برگزار می شود؟ همانطور که در پاسخ سوال قبلی اشاره کردم اول با هدف تبادل فرهنگ های موسیقایی متفاوت کشورهای مختلف و معرفی بیشتر موسیقی کُردی به سایر کشورهای و فرهنگ های غیر کُرد و دوم اینکه متاسفانه مدتی است کُردستان پُر شور و نشاط دست خوش ناملایمات سیاسی و جنگ و ... شده که برگزارکنندگان در تلاش هستند با توجه به هویت ملی خود یعنی موسیقی و حس شادی و شوری که در این ملت است تا حدودی از افکار و روحیات خشنی که در مردم به وجود آمده، بکاهند.

ـ در اجراهای شما به جز تنبور از سازهای دیگری مانند کمانچه نیز استفاده می شود. با این وجود عنوان تنبورنوازی برای گروه شاخوه شین نوعی مطلق نگری نیست؟ موسیقی که ما ارائه می دهیم نوعی موسیقی تنبوری محسوب می شود یعنی اینکه فضا، لحن و ریتم ها بر اساس چارچوب موسیقی تنبور است. سازهای دیگر مانند کمانچه و یا هر ساز دیگری در اینجا موسیقی و نوای تنبور را می نوازد و فقط برای این است که در بعضی میزان های تنبور، نوازنده جملاتی را بنوازد تا حالت ساز بیس را داشته باشد که بتواند از حالت یکنواختی بیرون بیاید. البته ما از عنوان «همنوازان شاخوه شین» هم استفاده می کنیم.

ـ استفاده از تکنیک های نو و بدیع، چقدر جذابیت تنبور را برای مخاطب بالا می برد؟ باید این نکته را مد نظر داشته باشیم که ما با سازی به نام تنبور روبرو هستیم. باید با رعایت ملودی و حتی نحوه ی مضراب هایی که که با آن تنبور را به صدا در می آوریم با پشتوانه ی فکری بوده و از لطمه زدن به این ساز و تاریخچه و ریشه ی آن جلوگیری کنیم که خود یک موسیقی اصیل، کهن و بسیار غنی است. از طرفی دیگر در جامعه ی موسیقی روز به روز با ملودی های جدیدتری برخورد می کنیم که باید یک تعاملی بین شنونده های امروزی و موسیقی تنبوری ایجاد کنیم دوباره تاکید می کنم به شرطی که به ماهیت و اصالت تنبور صدمه ای وارد نشود. این تعامل را باید نوازنده با پیدا کردن مضراب های درست و لحن آوازهای اصیل، موسیقی تنبور را اجرا کند. همواره باید به یاد داشته باشیم جذابیتی که ایجاد می کنیم ضربه به فرهنگ کهن تنبور وارد نکند یعنی هویت اصلی تنبور را نباید فدای جذابیت های بیش از حد و خلاقیت های بدون هدف و برنامه بکنیم.  

ـ شما برای حفظ اصالت تنبور و انتقال آن به نسل های آینده چه پیشنهادهایی دارید؟ در درجه اول برای هر فردی که مشتاق به یادگیری ساز تنبور می باشد جدا از نحوه نواختن این ساز، یادگیری مقامات تنبور در اولویت قرار دارد. چون پایه و اساس ساز تنبور این مقامات باستانی است که البته بسیار حائز اهمیت است. هنرجویی که تصمیم دارد مقامات تنبور را فرا بگیرد سعی نماید از اساتیدی بهره گیرد که آنان در این زمینه اصالت مقام های تنبور را  حفظ کرده  و به نحو درستی آنها را به هنر جو انتقال دهند. نکته دیگر اینست که کرمانشاه مهد ساز تنبور است و می توان گفت ریشه این ساز در این منطقه لازم به یک جایگاه به نام خانه تنبور دارد که متاسفانه با توجه به پیشنه و تاریخچه این ساز که در این دیار است هنوز یک مکان  مشخص که هنر جویان و علاقمندان به این ساز کار خود را به درستی به پیش ببرند وجود ندارد و می توان گفت که این مشکل از ضعف ارگان های دولتی مثل ارشاد و میراث فرهنگی می باشد که می بایست از این تاریخچه کهنی که در استان خود دارد فرهنگ سازی کند و جوان ها را به سمت هدفی درست در زمینه موسیقی به پیش برد. مورد دیگر نیز این است که سعی براین شود ملودی های تنبور را بیشتر به حالت نت و یک زبان موسیقیایی مشترک بین جوامع مختلف سوق داد و البته در این چند سال اخیر با زحمات جناب استاد علی اکبر مرادی که توانست در ارائه کتابی به عنوان " صد درس تنبور"  کوشا باشد یک مسیر منطقی به این یادگیری اضافه کند.

ـ ورود بزرگان تنبور ـ که همه آنها را می شناسند ـ به حوزه ی آموزش، در حفظ این اصالت و انتقال درست و صحیح آن به نسل های آینده چه تاثیری می تواند داشته باشد؟ قطعأ این بزرگان تاثیرگذار هستند. به دلیل اینکه این اساتید نسبتأ آشنایی بهتری به این نوع ساز و موسیقی دارند و سالیان زیادی از عمرشان را در راستای یادگیری این موسیقی و فرهنگ سپری کرده اند. اگر هنر جوهایی باشند که با عشق و علاقه به موسیقی بخواهند این راه را ادامه دهند بی شک این اساتید منبع های غنی از لحاظ موسیقی به حساب می روند و  این هنرجویان می توانند از دانسته های  این اساتید که سالیانی دراز و با مشقت فراوان نکات و سبک های موسیقی را پایه گذاری کردند استفاده نمایند و به مراتب ادامه راه برایشان راحت تر است.

ـ درباره ی برنامه های پیش روی گروه شاخوه شین صحبت می فرمایید؟ هدف اصلی این گروه اشاعه ی موسیقی مقامی ـ کُردی تنبور است. گروه «شاخوه شین» با تلاش ها و پشتکاری که در خود دارد تا جایی که بتواند این نوع موسیقی و ساز را تا مرزهای دور نیز پیش می برد و برای معرفی بیشتر این ساز به سایر کشورها و فرهنگ ها برنامه های مختلفی در دست اجرا دارد. البته با لطف خدا و زحمات اعضای گروه توانسته ایم مسیرهای هدفمند موسیقیایی خود را دریابیم.

نظرات [۱]
چهارشنبه، ۲۷ بهمن ۱۳۹۵ :: ۰۵:۲۴
سلام مصاحبه خیلی خوب بود.ممنونم از سایت بلوط و فرهاد کریمی
اطلاعات شما ذخيره شود ؟