جهانبخش رستمی، نوازنده ی تنبور در گفتگو با صدای آزادی از ساز کهنه، نغمه ی نو سخن می گوید: برای این ساز کهن، نغمه ی نو باید ساخت
جهانبخش رستمی، نوازنده ی تنبور در گفتگو با صدای آزادی از ساز کهنه، نغمه ی نو سخن می گوید: برای این ساز کهن، نغمه ی نو باید ساخت
جهانبخش رستمی متولد ۱۳۵۶ در گورانِ کرمانشاه مهد اصلی تنبور در خانواده ای اهل ادب و عرفان. نواختن تنبور را نزد برادرش ـ بهرام رستمی ـ که از نوازندگان قدیم گروه شمس بود آغاز کرد و بعدها جهت تکمیل دانسته های خویش نزد دایی خود استاد علی اکبر مرادی رفت و در سن ۱۳ سالگی توانست کل مقام های تنبور را کامل فرا گیرد. رستمی به طور مستقیم و غیر مستقیم از محضر اساتیدی چون کیخسرو پورناظری، سیدخلیل عالی نژاد، سیدولی حسینی و ... بهره برده است. کارنامه ی هنری ایشان به شرح زیر است: ـ نوازندگی درگروه چکاوک کرمانشاه به همراه مجتبی بهرامی، بهرام رستمی و برادران جمشیدی در اوایل دهه¬ی ۷۰ ـ عضویت در گروه لاوچ به سرپرستی استاد مرادی و اجرای کنسرت های مختلف با این گروه و نوازندگی در آلبوم مهجوری سال ۷۷ - کسب مقام اول جشنواره فارس و دریافت دیپلم افتخار و لوح زرین سال ۷۹ - انتشار آلبوم بی سرو سامانی در آمریکا و اروپا توسط شرکت پارس ویدئو سال ۸۰ - کسب مقام اول گروه نوازی جشنواره فارس سال ۸۰ - انتشار آلبوم نیایش با آواز پوریا اخواص سال ۸۱ - اجرای کنسرت در فستیوال ملل کشور امارات سال ۸۲ - انتشار آلبوم سماع در آتش و کنسرت همین کار در داخل کشور سال ۸۳ - انتشار آلبوم کاروان و کنسرت همین کار در داخل کشور سال ۸۶ - انتشار آلبوم ای سرخوشان توسط شرکت بتهوون (آوا خورشید) سال ۸۸ ـ همکاری با اساتیدی همچون علی اکبر مرادی و اردشیر کامکار در آلبوم دوواله سال ۸۸ - تأسیس بنیاد بین المللی تنبور شرق سال ۸۸ - تأسیس آموزشگاه موسیقی مقام سال ۸۹ - انتشار آلبوم فریاد سال ۸۹ - اجرای کنسرت به دعوت از کمپانی ولد موزیک آمریکا در ایالت¬های کالیفرنیا، سانفرانسیسکو و نیویورک سال ۸۹ ـ انتشار آلبوم باران سال ۹۱ - انتشار آلبوم پرسوک با آواز محلی زندوکیلی سال ۹۲ - تکنواز برتر جشنواره فجر در بخش تکنوازی تنبور سال ۹۲ - مؤلف کتاب آموزش تنبور ته رزیاری و ... رستمی هم اکنون مدیر آکادمی موسیقی شرقی لندن نیز می باشد و در حال حاضر در کنار پژوهش موسیقی مقامی در آموزشگاه خود مشغول به تدریس تنبور، سه تار و شورانگیز به هنرجویان می باشد و توانسته است در طی سالیان زیاد به سبکی خاص از آهنگسازی و تکنوازی تنبور دست یابد که به درستی وی را از دیگر نوازندگان صاحب سبک تنبور متمایز می کند. گفتگوی ما را با این هنرمند برجسته بخوانید:

فرهادکریمی

ـ آقای رستمی، به عنوان رئیس خانه تنبور شیراز، از روند اشاعه ی تنبور در جنوب کشور به واسطه ی فعالیت های خود شما صحبت بفرمایید. زمانی که به شیراز مهاجرت کردم سال ٧٨ بود و ۲۲ سالم بود و در واقع هدف اصلی ام کار در یک کارخانه مواد غذایی بود و سعی کردم روزهای تعطیلم را به موسیقی بپردازم ولی متاسفانه آن زمان در شیراز از هر هزار نفر پنج نفر هم تنبور را نمی شناخت و من مجبور شدم برای معرفی سازم بی نهایت اجراهای مجانی در سالن های کوچک برگزار کنم و خوشبختانه از این طریق توانستم تعداد محدودی هنرجو جذب کنم و با همین شاگردها گروهی را با نام گوران تاسیس کنم و از آن به بعد اجراها به شکل گروه نوازی پیش رفت و بعد از حدود سه سال توانستم بزرگترین گروه تنبور را در ایران راه اندازی کنم. و به مرور با اجراهای که در بقیه شهرهای جنوب کشور برگزار کردیم سیل هنرجوهای تنبور به کلاس های من در شیراز سرازیر شد به حدی که دیگر من کار در کارخانه را رها کردم و کل روزهای هفته را به تدریس می پرداختم و همزمان بیش از ١۵٠ شاگرد داشتم. سال ٨٣ اعضا اصلی گروه گوران ٧٢ نوازنده تنبور بود بعلاوه حدود ٢٠ نوازنده سازهای دیگر مثل دف،کمانچه، عود، دیوان و...که آن زمان ما بیشتر قطعات را بصورت پلی فونیک (چند صدایی) اجرا می کردیم و بعد از کارهای که ما کردیم بعدها شاهد بودیم که در کرمانشاه خودمان هم گروهای بزرگ تنبورنوازی راه اندازی شد. خوشبختانه الان شاگردهای قدیمی من جدا از چندین نفری که در شیراز به تدریس تنبور مشغول هستند در شهرهای مثل بوشهر، بندرعباس، کرمان، قشم، داراب، فسا، استهبانو ... مشغول به تدریس تنبور هستند و هرکدام خود گروه هایی دارند.

ـ اجراهای پلی فونیک که اشاره کردید به عنوان یک کار ابتکاری و برای اولین بار با تنبور به عنوان ساز اصلی اجرا شده است؟ بله آن زمان برای اولین بار بود که این تعداد تنبور به شکل چند صدایی با هم اجرا می کردند، واژه پولی فونی و یا چند صدایی  در موسیقی به قطعه ای گفته می شود که در آن چند خط موسیقی همزمان با هم نواخته و شنیده شود و در واقع همان دانش کنترپوان در موسیقی است. واژه مقابل و متضاد پلی فونی موسیقی تک صدایی (مونوفونی) است. در این نوع موسیقی هنرمند اجازه استفاده از نت ها را به دلخواه ندارد تا زمانی که همه ادوات و ابزار موسیقی تحت کنترل و فرمان موسیقی دان باشد و بتواند در کنار هم به فرمی پیوست و هماهنگ در آمده باشد.

ـ از اشتراک­های موسیقی مقامی گوران و موسیقی مقامی جنوب بیشتر صحبت می فرمایید؟ هر منطقه ای یقینا موسیقی خاص خود را دارد ولی به نظر من موسیقی تنبور از همه انواع موسیقی ایران زمین جداست. گرچه همان گونه ای که ما مقامات تنبور برایمان از جایگاه والایی برخوردار است بطور مثال در بوشهر موسیقی بنام راز دارای قداست ویژه ای است و یا در موسیقی قشقایی فارس هم شما شاهد همچین اعتقاداتی هستید. در کل ردپای موسیقی مناطق مختلف را می شود در ردیف موسیقی ایرانی پیدا کرد. به طور مثال در مقام­های تنبور خودمان فواصل مقام شاخوشینی منطبق بر چهارگاه می باشد و یا مقام الون هاتی در دستگاه نوا و گوشه نخفت و یا باز هم مقام غریبی در دستگاه ماهور.

ـ شما عضو هیات مدیره ی آکادمی شرق لندن هم هستید. نحوه ی حضور شما در این آکادمی چگونه است؟ من از سال ١٣٨٨ یکی از ١٢ عضو اصلی هیات مدیره این آکادمی هستم و ارتباط ما هم از طریق سفر من به لندن و سفر همکارانم به شیراز بوده است ولی بیشتر اوقات ارتباطمان اینترنتی ست. البته روز اول آنها طبق معیارهای که داشتند من را انتخاب کرده بودند و دعوت به همکاری کردند.

ـ این آکادمی در زمینه ی اشاعه ی موسیقی ملل مختلف چه برنامه ها و اهدافی را دنبال می کند؟ آکادمی صرفا تمرکزش روی موسیقی مشرق زمین است و من مدیر بخش موسیقی ایران زمین هستم و مسائلی که به آن می پردازیم پژوهش در موسیقی دستگاهی، محلی و مقامی، اجرای کنسرت های تلفیقی با موسیقی های کشورهای دیگر نظیر ترکیه موسیقی علوی ها. هنرجویانی که در آموزشگاه ما (موسیقی مقام) دوره های آموزشی در رشته های مختلف را بگذرانند در پایان هر دوره A.B.C.D طبق رفرنس های آکادمی از آنها آزمون عملی و تئوری به عمل می آید و چنانچه نمره قبولی را کسب کنند مدرک معتبر از آکادمی موسیقی شرقی لندن دریافت می کنند.

ـ آموزشگاهی که به آن اشاره می کنید در کدام شهر یا شهرهای ایران فعالیت دارد؟ آموزشگاه موسیقی مقام در شیراز که آموزشگاه بنده هست با مدیریت خودم.

ـ هنرجویان سایر شهرها مثلا کرمانشاه به چه طریقی می توانند از امکانات این آموزشگاه بهره ببرند؟ در واقع از امکانات این آموزشگاه فقط هنر جویانی بهره می برند که طبق برنامه ریزی آموزشگاه دوره های مختلف تئوری و عملی را گذرانده باشند. مثلا هنرجویی که می خواهد مدرک درجه ی ۴ بگیرد حتما باید بخش مقدماتی نوازندگی «گرفتن صحیح ساز، نواختن صحیح مضراب های راست، چپ، پنجه، ریز گسسته، ریز پیوسته و ریز متوالی» را بلد باشد. و همچنین نواختن حدود بیست قطعه و تصنیف طبق رفرنس و نواختن مقام های جلوشاهی یک، هروا بووه و هر وا ده بی، آقایارداوو، حق داوو و چند مقام دیگر کلام و البته درک ریتم هایی مانند ٢/۴،۴/۴،۶/۴. در این صورت بعد از اینکه توانست در آزمون به این نکات پاسخ صحبح بدهد می تواند این مدرک را دریافت کند. البته اگر نوازنده ای بتواند از راه دور هم با مقام در ارتباط باشد و در آزمون به صورت حضوری شرکت و نمره قبولی را دریافت کند از این امکانات می تواند بهره ببرد.

ـ آیا می توان تنبور را یک ساز جهانی دانست؟ تنبور یکی از پرمخاطب ترین سازهای ایران است و به دلیل ماهیت های متفاوتش توانسته جایگاه ویژه ای در دنیا پیدا کند. البته به اعتقاد من هیچکس تا به حال به اندازه استاد علی اکبر مرادی در معرفی ساز تنبور به جهانیان تأثیرگذار نبوده، البته نمی خواهم متشکر از زحمات دیگر اساتید نباشم ولی زحمات استاد مرادی را باید در تاریخ نوشت.

ـ چرا تا به حال در کرمانشاه با گروه­تان کنسرت برگزار نکرده اید؟ راستش را بخواهید وقتی من می بینم حتی قدر بزرگ مردانی مانند استاد مرادی را نمی دانند دیگر انگیزه ای برایم باقی نمی ماند گرچه من عاشق کرمانشاه هستم و تمام خاطرات کودکی و نوجوانیم در آنجا بوده و بیشتر هنرمندان کرمانشاه از دوستان نزدیکم هستند البته در چند سال اخیر خوشبختانه شاهد تحولات بسیار خوبی هم در زمینه استقبال از کنسرت و فعالیتهای خوب گروههای مختلف کرمانشاه بوده ام و امیدوارم شرایط محیا شود و بنده هم بتوانم در زادگاهم کنسرت بدهم.

ـ پیشنهادتان در زمینه معرفی بیشتر تنبور چیست؟ اول اینکه من فکر میکنم ما به اندازه ای که به مقامات تنبور فکر میکنیم و براساس آنها آهنگ می سازیم باید به همان اندازه به این هم فکر کنیم که دیگر تنبور فقط در کرمانشاه نواخته نمی شود و باید کارهایی بر پایه مقام ولی با شعر فارسی و قابل درکی برای مشتاقان تنبور در دیگر شهر ها هم بسازیم و دوم اینکه بهتر است سالیانه درکرمانشاه به عنوان مهد تنبور جشنواره برگزار شود که مختص به تنبور باشد و در آن از نوازندگان و گروه های تنبور دیگر شهر ها هم دعوت شود که نوازندگان دیگر شهر ها با اسالت تنبور بیشتر آشنا شوند.

ـ هدفتان برای آینده چیست ؟ چند سال است که تمام فکر و وقت آزادم را بر روی آهنگسازی بر اساس شعرهای نو گذاشته ام و خوشبختانه نتیجه دلخواه را گرفته ام و به زودی مشغول ضبط و نشر آنها خواهم شد.همچنین جدا از فعالیتهای گروه نوازی در قالب گروه های مختلف در رده های مختلف مشغول تمرین دوئت تنبور و هارپ با یک نوازنده بنام فتانه شاهین هستم که ایشان تنها نوازنده و مدرس هارپ در ایران هستند که بصورت کاملا آکادمیک و اصولی این ساز را فرا گرفته اند که تور کنسرتهایمان انشاالله از تابستان ۹۶ در اروپا شروع می شود.در کل فکر می کنم که برای این ساز کهن نغمه نو باید ساخت.


نظرات [۱]
سه شنبه، ۰۸ فروردین ۱۳۹۶ :: ۱۲:۱۲
درود. دستمریزاد
اطلاعات شما ذخيره شود ؟