فه‌زاێ مه‌جازی به‌شێگ له‌ ژیان ئێمڕوو / وه‌ت و وێژ گه‌رد دوکتۆر نه‌یێره‌ مه‌ردی*
فه‌زاێ مه‌جازی به‌شێگ له‌ ژیان ئێمڕوو / وه‌ت و وێژ گه‌رد دوکتۆر نه‌یێره‌ مه‌ردی*
که‌سێگ ک نیه‌تۊنێد له‌ ناو جه‌م خوه‌ێ نیشان به‌ێد له‌ فه‌زاێ مه‌جازی تۊنێد وه‌ ره‌حه‌تی ناو ده‌ر بکه‌ێد. یا له‌ جێ ئه‌وه‌ێکه‌ خوه‌ێ بخه‌ێده‌ زامه‌ت ئڕا خوه‌نین و تاقیکاری و دپه‌یک کردن، گه‌رد وه‌تاره‌یل باقی خاون وێنه‌یل ئڕا خوه‌ێ ناوێگ ده‌ر که‌ێد و خوه‌ێ ئاێه‌م زاناێگ نیشان ده‌ێد. یا له‌ ئاماژه‌ێگ تر تۊنیم بۊشیم، که‌سێگ ک په‌ژاره‌ دێرێد له‌ جێ تیمار و ده‌رمان خوه‌ێ، په‌نا به‌ێده‌ فه‌زاێ مه‌جازی و‌ دریژاێ کات حالی نیه‌ود.

ژیان له‌ هه‌زاره‌ی سێم ژیان گه‌رد په‌ێوه‌ندیه‌! یه‌کێگ له‌ پێویستیه‌یل سه‌واد له‌ ئه‌ی قه‌ڕنه‌ زانا بۊن له سه‌ر‌ کامپیوتر و په‌ێوه‌ندی گرتن گه‌رد مه‌ردم گێشت دونیاس. سه‌باره‌ت له‌ په‌ێوه‌ندی و فه‌زاێ مه‌جازی وشه‌ێگ نوو له‌ گێشت فه‌رهه‌نگه‌یل دونیا دا هاتێه‌ له‌ ناو ''دهکه‌ده‌ێ جێهانی'' ک وه‌ خاسی ماناێ پێویستی په‌یوه‌ندی گرتن ئاێه‌مه‌یل دونیا گه‌رد یه‌کا دیار ده‌ێد. رووژگار هاوچه‌رخ گه‌رد تکنولوژیا تێکه‌ڵ بیه‌و نیه‌تۊنیم خوه‌مان له‌ لافاو په‌ێوه‌ندیه‌یل مۆدڕن و‌ تکنولوژی لا به‌یم. فه‌زاێ مه‌جازی ئوقیانوسێگه‌ گه‌رد قۊلی یه میلیمتر! وه‌ڵام ئه‌گه‌ر مه‌له‌ کردن له‌ ناو ئه‌ی ئوقیانوسه‌ نه‌زانیم فره‌ێگ له‌ خاسیه‌یل ئه‌ی تکنولوژیه‌ له‌ کیس ده‌یمن و له‌ ژیان خوه‌مان دریق که‌یم و ده‌رفه‌ت قه‌ره‌بوو گریمن. له‌ی باوه‌ته‌ ئڕا وه‌ کار بردن درس فه‌زاێ مه‌جازی گه‌رد خانم دوکتۆر نه‌یێره‌ مه‌ردی ده‌روونناس (روانشناس)، مۆشاور و ماموساێ زانکو گه‌پێگ ده‌یمن ک ئێوه‌ وه‌رده‌نگه‌یل هه‌نین ئرا خوه‌ندن ئه‌ی وه‌ت و وێژه‌ داوه‌ت که‌یمن:
به‌ڵاو بین فه‌زاێ مه‌جای ئه‌ویش له‌ی تونیه‌ گه‌پێگ گرنگ له‌ ناو کومه‌ڵگاس. ئڕا یه‌کمین پرسێار توایم بزانیم هۆکار ئه‌ی گشته‌ به‌ڵاو بۊن و گه‌شه‌ێ فه‌زاێ مه‌جازی له‌ی ده‌وره‌ێ هاوچه‌رخمانه له‌ ناو مه‌ردم‌ چه‌س؟ 
له‌ هۊردو بۊن له‌ سه‌ر گه‌شه‌ێ فره‌ و تن فه‌ناوه‌ریه‌یل ئتلاعاتی و په‌یوه‌ندی و هه‌ر لێوا گه‌شه‌ێ له‌ په‌ساێ مرۆڤ له‌ هاوچه‌رخ گه‌رد هۊچ ده‌وره‌ێگ نیه‌تۊنیم وه‌راێ وه‌رێ بکه‌یم. فه‌زاێ مه‌‌جازی ئنقلابێگ له‌ ناو جێهان هاورده‌ عه‌مه‌ڵ ک شه‌باێه‌ت ته‌مام نه‌ته‌وه‌یل گوڕان و کامڵ کرد. ئێره‌نگه‌ فه‌زاێ مه‌جازی به‌شێگ گرنگ له‌ ژیان به‌شه‌ره‌ و فه‌زاێگ نوو له‌ ژیان به‌شه‌ر له‌ شوون ئنقلاب سه‌نعه‌تیه‌. هۆکاره‌یل فره‌ێگ ئڕا به‌ڵاو بۊن و گه‌شه‌ێ هه‌س ک تۊنیم له‌ چه‌ن به‌ش له‌ هۆکاره‌ێلێ له‌ باوه‌ت ده‌روونناسی ئاماژه‌ بکه‌یم. فه‌زاێ مه‌جازی خاسیه‌یل فره‌ێگ دێرێد ک له‌ لاێگو ژیان ئڕا مرۆڤ راحه‌تو کردێه‌ و له‌ فره‌ جێگه‌یشو خراویه‌یلێگ ئڕا ئاێه‌مه‌یل و نه‌ته‌وه‌یل داشتێه‌. هه‌ر لێوا ک ئاماژه‌ کرێا له‌ جه‌رخه‌ێ ته‌قین ئتلاعات، فه‌زاێ مه‌جازی ده‌س پێا کردن له‌ ئتلاعات و مه‌نابه‌ێ فره‌ ئڕا گشت یه‌کیگ ره‌حه‌تو که‌ێد. 
هه‌ر لێوا نووا گیریه‌یلێگ ک له‌ دونێای راسه‌کانی جوور فه‌رق ته‌به‌قاتی، عۆرف، سه‌واد و ... هه‌س، له‌ دونیاێ مه‌جازی فره‌ که‌مه‌و له‌ فره‌ جێگه¬یش‌ نیه‌! مروڤ له‌ ناو ئه‌ی جێه‌ فره‌تر شوون هه‌ڵ وه‌ژاندن (انتخاب گرایی) که‌فێد. بڕیار ئاێه‌م له‌ فه‌زاێ مه‌جازی ئه‌وه‌سه‌ ک ده‌روون راسی یا درووێ خوه‌ێ، گه‌رد حساو کاربه‌ریگ نیشان به‌ێد و هه‌ر کارێگ ک تواێ بکه‌ێ. له‌ حاڵه‌ت گێشتی، ته‌مام ئاێه‌مه‌یل خوه‌شێان تێد باقی ده‌ورو وه‌ریه‌گانێان تاریفێان بکه‌ن، قه‌ێرزانی له‌ لێان بکه‌ن، حساو له‌ لێان بوه‌ن، سه‌باره‌ت له‌ی حاڵه‌ تۊنیم بۊشیم له‌ حه‌د نورماڵ و سرۆشتی خوه‌ی خاسه‌، وه‌ڵام له‌ دونیای راسه‌کانی ئه‌ی هه‌ڵکه‌فته‌ ئرا هه‌ر که‌سێگ رێک نیه‌تێ و ئڕا ده‌س هاوردنێان باێس مه‌هاره‌ت و هاز تاێبه‌تێگ داشتۊن، وه‌ڵام له‌ فه‌زاێ مه‌جازی هه‌ر له‌ سه‌باره‌ت ئداێ داشتن کارێگ بوود ک ناو ده‌ر بکه‌ێد، وه‌ راحه‌تی له‌ شێوه‌ێ فوتوشاپ، کوپی کردن و.... هه‌ر که‌سێگ تۊنێد لاسایی ئاواته‌گان خوه‌ێ بکه‌ێد. 
هه‌ڵکه‌فتێگ تر ئه‌وه‌سه‌، له‌ فه‌زاێ مه‌جازی له‌ کات کوڵ تر و ره‌وشته‌یل ره‌حه‌ت ترێگ و بازێگ وه‌ختیش له‌ ره‌وشته‌یل عه‌ڵاجه‌ۊێگ ناو ده‌ر بکه‌ێد. له‌‌ دونیای راسه‌کانی ناو ده‌ر کردن وه‌خت فره‌ێگ و خه‌رج کردن هاز و پۊل فره‌ێگ تواێ. وه‌ڵام له‌ فه‌زاێ مه‌جازی گه‌رد پۊل و کات که‌م زۊتر ناو ده‌ر که‌ن. یه‌کێگ تر له‌ مدووه‌کان به‌ڵاو بیێن فه‌زاێ مه‌جازی، په‌ێوه‌ندی گرتن ئاسان ئڕا ئه‌وانێکه‌ نیه‌تۊنن له‌ دونیای راسه‌کانی وه‌ راحه‌تی گه‌رد کومه‌ڵگا و ئایه‌مه‌گان ده‌ورێان په‌ێوه‌ندی بگرن و فره‌ێگ له‌ مه‌هاره‌ته‌یل په‌یوه‌ندی گرتن و کومه‌ڵگایی نیه‌زانن. له‌ فه‌زاێ مه‌جازی ئاێه‌مه‌گان تۊنن دیواره‌یل بشکنن، سه‌ر بکیشنه‌ ناو ژیان شه‌خسی ئاێه‌مه‌یل و گه‌رد وه‌تار باقی که‌سه‌یل و ئستیکر و وێنه‌یل ره‌نگین په‌ێوه‌ندی بگرن و خوه‌م ئاوات (من آرمانی) ئڕا باقی ئاێه‌مه‌یل ناو کومه‌ڵگا نیشان بێه‌ن.
 له‌ ناو ئه‌ی فه‌زا پارامتره‌یل گرنگ په‌یوه‌ندی جوور په‌یوه‌ندی وێنه‌ی (ارتباط چشمی)، بیسه‌ر فه‌عال، هاودڵی، هۊرده‌و بۊن و درس جواو دان، ک فره‌ که‌س له‌ ناوێ کیشه‌ دێرن، نیه‌. فره‌ که‌س له‌ مه‌هاره‌ته‌یل ژیانه‌وه‌ له‌ ناو کومه‌ڵگا جوور نیشان داێن وه‌رپرسی هه‌یه‌جان، وه‌رپرسی تووڕه‌ بۊن (خشم)، وه‌رپرسی ئسترس، په‌یوه‌ندی گرتن گه‌رد که‌سه‌یل تر، هۊر کردن خه‌لاقانه‌، رۊ وه‌ رۊ بۊن گه‌رد په‌ژاره‌ و... ده‌سه‌ڵات دار نین و ده‌س ئاخر ره‌حه‌ت ترین رێ ئڕا داپوشانن ئه‌ی زافه‌یله‌ په‌نا گرتن له‌ فه‌زاێ مه‌جازیه‌. له‌ی فه‌زا هه‌ر که‌س تۊنێد گه‌رد وێنه‌یل جورواجور هه‌یه‌جانه‌یل خوه‌ی ئه‌ڵبه‌ت بێ عومق و بێ ئه‌وێکه‌ ئه‌وانه‌ بناسێد له‌ باقی نیشان به‌ێد. 
که‌سێگ ک نیه‌تۊنێد له‌ ناو جه‌م خوه‌ێ نیشان به‌ێد له‌ فه‌زاێ مه‌جازی تۊنێد وه‌ ره‌حه‌تی ناو ده‌ر بکه‌ێد. یا له‌ جێ ئه‌وه‌ێکه‌ خوه‌ێ بخه‌ێده‌ زامه‌ت ئڕا خوه‌نین و تاقیکاری و دپه‌یک کردن، گه‌رد وه‌تاره‌یل باقی خاون وێنه‌یل ئڕا خوه‌ێ ناوێگ ده‌ر که‌ێد و خوه‌ێ ئاێه‌م زاناێگ نیشان ده‌ێد. یا له‌ ئاماژه‌ێگ تر تۊنیم بۊشیم، که‌سێگ ک په‌ژاره‌ دێرێد له‌ جێ تیمار و ده‌رمان خوه‌ێ، په‌نا به‌ێده‌ فه‌زاێ مه‌جازی و‌ دریژاێ کات حالی نیه‌ود.
 بازێگ تر له‌ ئاێه‌مه‌یل، ئڕا ده‌ر چین له‌ کێشه‌یل ژیان و رووژمه‌ڕگی و په‌ژاره‌ێان ده‌س که‌نه‌ کوشتن کات و وه‌ختێان له‌ ناو فه‌زاێ مه‌جازی. مرۆڤ ئێمڕوو، فره‌ ته‌نه‌وع خاس! ها له‌ شوون گیچه‌ڵ و چشت نوو درس کردن و نیه‌تۊنێد وسان و یه‌ ده‌سێ هه‌ڵ بکه‌ێد، له‌ نه‌ته‌وه‌یلێگ ک ئه‌ی هه‌ڵکه‌فت سه‌ر ده‌ر هاوردن و رۊ له‌ نوا چینه‌ له‌ دونیای راسه‌کانی و ده‌یشت‌‌ په‌نا گرتن له‌ فه‌زاێ مه‌جازی فره‌ دۊر له‌ ده‌سڕه‌س نیه‌. 
یه‌کێگ له‌ تایبه‌تیه‌یل ده‌وره‌ێ جوانی درس کردن گێچه‌ڵه‌یل و دپه‌ێک کردن ئه‌رزشت و قانونه‌یل ئه‌خلاقی، کومه‌ڵگایی و حه‌ز کردن ئڕا پێا کردن وجوود راسی خوه‌د (هویت واقعی خود)، به‌تره‌ف کردن کلیشه‌یل و پرسێار کردن قانونه‌یل ئه‌خلاقی، کومه‌ڵگایی و تابوشکناننه‌. سه‌باره‌ت له‌ی تاێبه‌تیه‌یله‌، فه‌زاێ مه‌جازی وه‌ راحه‌تی تۊنێد فه‌زاێگ ئڕا گشت ئه‌ی هه‌نجار شکنی و گێچه‌ڵه‌یله‌ درس بکه‌ێد، هه‌ر ئێجووره‌ ک تۊنێد له‌ ده‌سه‌یل جورواجور (وێنه‌، فامه‌یل خه‌ێالی، راسه‌کانی، ره‌وشته‌یل علمی، هونه‌ری و..) خه‌لاقیه‌ت درس بکه‌ێد.
لێوا ک من له‌ قسه‌یل جنابد حالی بیم فه‌زاێ مه‌جازی گشتێ گێچه‌ڵ نیه‌ و تۊنێد باێس راحه‌تی ژیانه‌وه‌یش بوود، درسه‌؟
له‌ جواو ئه‌ی پرسێاره تۊنیم بۊشم هه‌م ئه‌رێ هه‌م نه‌! فه‌زاێ مه‌جازی باێس په‌ێوه‌ندی گرتن ئاسان بێ ئه‌وێکه‌ جێ یا وه‌خت بگریمه‌ نه‌زه‌ر بۊه و به‌ڵاو بین په‌ێوه‌ندی و ئتلاعات له‌ بوونه‌ێ فره‌ێ و خاسی (کمی و کیفی) باێس عه‌وه‌ز بۊن فره‌ێگ له‌ به‌شه‌یل ده‌روونناسی ژیانه‌وه‌ێ ئاێه‌مه‌یل بۊه‌. فره‌ێگ له‌ ئه‌ی به‌شه‌یله‌ خاسن و فره‌ێگیش تۊنن خراو بوون و گێچه‌ڵ درس بکه‌ێد. 
ده‌س پێا کردن وه‌ خه‌وه‌ره‌یل و هه‌ڵکه‌فته‌ێل یه‌کێگ تر له‌ خاسییه‌یل فه‌زاێ مه‌جازیه‌، ک هه‌ر لێوا دۊنیم ئێمرووژه‌ شه‌به‌که‌یلێگ جوور تویتر و فه‌یسبووک و یوتیوب و... خه‌وه‌ره‌یل له‌ کوڵ ترین وه‌خت له‌ تمام دونیا به‌لاو که‌ن. له‌ ده‌وره‌ێ هاوچه‌رخ، په‌ێوه‌ندی گرتن بێ نوواگیریه‌یل جوغرافیایی، سیاسی و ئقتسادی و ورد کردن هۊر و نووڕگه‌ێ کومه‌ڵگا له‌ باوه‌ت که‌مپه‌ینه‌یل و گرووپه‌یل کومه‌ڵگایی، له‌ گرنگ ترین و گه‌وره‌ ترین خاسیه‌یل ژیانه‌وه‌ێ ئێمرووژیه‌ ک تۊنستنه‌ ژیان ئڕا به‌شه‌ر راحه‌ته‌و بکه‌ن. 
یه‌کێگ تر له‌ خاسیه‌یل شه‌به‌که‌یل کومه‌ڵگایی، په‌ێوه‌ندی گرتن ئاسان ئاێه‌مه‌یلێگه‌ ک کێشه‌ له‌ جه‌سه‌ خوه‌ێان دێرن و نیه‌تۊنن له‌ ماڵ بانه‌ ده‌یشت. له‌ لاێگ تر فه‌زاێ مه‌جازی جیا له‌ی خاسیه‌یله‌، تۊنێد کێشه‌ و گێچه‌له‌یل فره‌ێگیش داشتۊد، جوور گێچه‌ڵ درس کردن ئڕا فه‌رهه‌نگ و زوانه‌یل بومی و ئه‌ده‌بیات، وڕاوه‌ خستن له‌ ناو ماڵه‌ێل و بێ ئه‌غمازی، هه‌نجار شکانن ک بووده‌ جۆرم و جنایه‌ت، هه‌نجار شکاننێگ ک باێس له‌ کیس چین ئه‌غمازه‌یل و ره‌سمه‌یل کومه‌ڵگا بوون.
له‌ دۊاێ ئه‌ی گه‌په‌یله‌ ئێره‌نگه‌ تۊنیم بۊشیم فه‌زاێ مه‌جازی ئاێه‌مه‌یل له‌ یه‌ک نزیکو کردێه‌؟
شایه‌د فه‌زاێ مه‌جازی له‌ حاڵه‌ت گێشتی باێس په‌ێوه‌ندی گرتن ئاێه‌مه‌یل گه‌رد یه‌کا له‌ ناو کومه‌ڵگا بوو وه‌ڵام سه‌باره‌ت له‌ مه‌جازی بۊن ئه‌و په‌ێوه‌ندیه‌، پارامتره‌یل په‌ێوه‌ندی گرتن راسه‌کانی و کامڵ نه‌ێرێ. له‌ بوونه‌ێ چشته‌یل ره‌نگین و وه‌تار و وێنه‌یل فره‌ جوراجورێگ ک ها له‌ ناو فه‌زاێ مه‌جازی، باێس له‌ کیس چین وه‌خت و هاز ئاێه‌مه‌یل ئڕا په‌ێوه‌ندی گرتن گه‌رد یه‌کا له‌ ناو دونیای راسه‌کانی بوود. 
له‌ فه‌زاێ مه‌جازی سه‌باره‌ت له‌که‌م بون په‌ێوه‌ندیه‌یل نووڕگه‌یی و قسه‌یی، په‌ێوه‌ندی قۊل و درس رێ نیه‌که‌فێ. هه‌ر لێوا، له‌ بوونه‌ێ له‌ کیس چین حه‌ریمه‌یل شه‌خسی، له‌ فره‌ جێگه‌ باێس گێچه‌ڵ ئڕا بنه‌ماڵه‌یل بوود. هه‌ر لێوا فه‌زاێ مه‌جازی فه‌زاێگ ئڕا مناڵه‌یل و نووساڵه‌یل درس که‌ێد ک تۊنێد ئه‌وان وه‌ره‌و کێشه‌یل جنسی و دروونه‌یل خراو بکیشێد و په‌ێوه‌ندی درس له‌ ناو بنه‌ماڵه‌یل له‌ تاڵان بوه‌ێد. له‌ فه‌زاێ مه‌جازی ئاێه‌مه‌یل کونترول فره‌ترێگ له‌ بان تاێبه‌تیه‌یل شه‌خسیه‌تی خوه‌ێان دێرن و تۊنن ئه‌و چشته‌ ک خوه‌یان توان نیشان به‌ن له‌ حاڵێکه‌ له‌ ناو دونیای راسه‌کانی ئه‌ی تاێبه‌تیه‌ نیه‌ و که‌متر تۊنن ئه‌ی کاره‌ بکه‌ن.  ‌ 
له‌ باوه‌ت خراویه‌یل فره‌ کار کردن گه‌رد فه‌زاێ مه‌جازی له‌ سه‌ر سیستمه‌یل عه‌سه‌بی و مه‌غز ئڕامان گه‌پ بێه‌ن، فه‌زاێگ ک تۊنێد ده‌روون ئاێه‌مه‌یل بشێونێد چه‌نێگ تۊنێد له‌ سه‌ر سیستم به‌ده‌ن گێچه‌ڵ داشتۊد؟
سه‌باره‌ت له‌ نوو بۊن ئه‌ی باسه‌، ته‌حقیق و موتالعه‌ له‌ی باوه‌ته‌ فره‌ نیه‌. وه‌ڵام له‌ دپه‌ێکه‌یلێگ ک له‌ MRI مه‌غز فره‌ که‌س گیرێاس، نیشان درێاس مه‌غز ئه‌وانه‌یکه‌ فره‌ خه‌ێ دانه‌سه‌‌ ئینترنت جوور مه‌غز که‌سه‌یلێگه‌ ک خه‌ێ دانه‌سه‌ مه‌واد موخه‌در. 
له‌ ده‌روونناسیش به‌شێگ له‌ ئعتیاد فه‌رایه‌ندی حساو بوود ک گێشت پارامتره‌یل ئعتیاد له‌ DSM نیشان ده‌ێد. ئینترنت و فه‌زاێ مه‌جازی بووده‌ باێس له‌ کیس چین ته‌وانای هۊرده‌و بۊن، هه‌ر لێوا ئڕا بیره‌وه‌ری و ناسین خروای فره‌ێگ دێرێد. جێ وه‌ جێ بۊن زانیاری ئتیاج له‌ وه‌خت و هۊرده‌و بۊن دێرێد، کاتێگ بیر نه‌تۊنێد له‌ سه‌ر چشتێگ هۊرده‌و بودد و هه‌ر له‌ وه‌ر هه‌ڵامات خه‌وه‌ره‌یل نوو و چشته‌یل جوراجور بووسێد دی نیه‌تۊنێد ئه‌و کارایی خوه‌یه‌ داشتۊد. تاقیکاریه‌یل عه‌سه‌ب ناسی نیشان ده‌ێدکار کردن له‌ ناو ئینترنت و فه‌زاێ مه‌جازی عه‌سه‌به‌یل که‌مترێگ خه‌ریک خوه‌ێ که‌ێد وه‌ڵام ئڕا کتاو خوه‌نین عه‌سه‌به‌یل فره‌ترێگ پێویسته‌و خه‌ریکی مه‌غز فره‌تره‌. ئێمرووژه‌ گه‌رد جه‌رخه‌ێ له‌ جوانه‌یل رۊ وه‌ رۊمن ک له‌ پیره‌گان که‌متر چشت له‌ هۊرێان مینێد.

فره‌ وه‌خت وشه‌ێ خێ دان (اعتیاد) له‌ فه‌زاێ مه‌جازی خوه‌ێده‌ گووشمان، ئیه‌ قسه‌ درسێگه‌ ک بۊشیم فه‌زاێ مه‌جازیش جوور مه‌واد موخه‌در ئعتیاد تێه‌رێ؟
خێ دان یا ئعتیاد مه‌جازی یا خێ دان له‌ ئینترنت، وه‌ ماناێ فره‌تر له‌ حه‌د کار کردن گه‌رد تکنولوژیا له‌ ژیان و خێ دان له‌ ئه‌وانه‌س. خێ دان له‌ دونیای مه‌جازی باێس گه‌پ که‌فتن له‌ ناو کاره‌یل رووژانه‌ بوود و فره‌ێگ کێشه‌ له‌ سڵامه‌ت ره‌وانی ئاێه‌مه‌یل وارد که‌ێد. ئه‌ی به‌ش له‌ ئعتیاده‌ له‌ به‌ش فه‌رئایه‌ندیه‌ (فرآیندی) ک یه‌کێگ له‌ گرنگ ترین کێشه‌یل ئه‌ی رووژه‌یل کومه‌ڵگاێ ئێمه‌س ک فره‌ێگ له‌ نیشانه‌یلێ جوور ئعتیاد له‌ مه‌واد موخه‌در و ئه‌ڵکوڵه‌. له‌ مه‌رکه‌زه‌یل ده‌س له‌ سه‌ر هه‌ڵ کیشان ئعتیاد ئینترنتی و تکنولوژیا ئه‌ی به‌ش ده‌روونناسیا دپه‌ێک کرێا ک ده‌س ئاخر ئعتیاد مه‌جازی له‌ چه‌ن ده‌سه‌ به‌ش کرێا: یه‌کمین به‌ش، ئعتیاد له‌ گه‌په‌یل جنسی ( هه‌ر باسێگ ک له‌ سه‌ر کێشه‌یل جنسی بوود به‌شێگ له‌ی ئعتیاده‌سه‌) دۊمین به‌ش، ئعتیاد و خێ دان له‌ په‌ێوه‌ندیه‌یل ره‌فیقانه‌و عاتفیه‌. سێمین به‌ش، وه‌سواس له‌ ئینترنته‌ ( ئه‌ی به‌شه‌ وه‌ مانێ کار کردن فره‌ گه‌رد ئینترنت ئڕا تجاره‌ته‌یل ئانلاین، حه‌ڕاجی و ...س) چووارمین به‌ش، خێ دان فره‌ له‌ خه‌وه‌ره‌یله‌ (گووش ته‌کانن فره‌ له‌ ئه‌خبار)، په‌نجمین به‌ش، خێ دان له‌ کامپیوتره‌ (کار کردن گه‌رد کامپیوتر ئڕا بازی و به‌رنامه‌یل ئانلاین)

یه‌کێگ له‌ گله‌ێی و کێشه‌ێگ ک له‌ فه‌زاێ مه‌جازی گرن، ده‌نگ دانه‌وه‌ێ فره‌ که‌س له‌ ئه‌ی دونێاێ گه‌وره‌س ک بێ ئه‌وێکه‌ قسه‌ێگ ئڕا وه‌تن داشتۊن وه‌ ناو بانگو بینه‌، وه‌ تاێبه‌ت مه‌سبه‌ت ئه‌ی کێشه‌ له‌ فه‌رهه‌نگ و هونه‌ره‌، له‌ ئه‌وره‌ ک جنابت له‌ هونه‌ریش چالاکین ، مدووێ ئه‌ی گێچه‌ڵه‌ له‌ چه‌ دۊنین؟
فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر له‌ جێاوازیه‌یل ژیان مرۆڤ له‌ دریژاێ مێژوه‌، تۊنیم بۊشیم له‌ ته‌مام ده‌ورانه‌یل به‌شێگ گرنگ له‌ ژیان بۊه‌، وه‌ڵام له‌ باوه‌ت فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر وه‌ دڵنیایگو تۊنیم ئاێه‌مه‌یل له‌ د به‌ش جیا بکه‌یم. به‌ش یه‌کم خوه‌یان هونه‌رمه‌ند و چالاک فه‌رهه‌نگین، به‌ش دۊم که‌سه‌یلێگن ک هه‌ر خوه‌شێان له‌ هونه‌ر تێد. چالاک بۊن له‌ هونه‌ر و ئه‌ده‌بیات پارامتره‌یل تاێبه‌تیی خوه‌ێ تواێد ک گێشت ئاێه‌مه‌یل ئه‌و پارامتره‌یله‌ نه‌ێرن. هه‌ر لێوا ک ئاماژه‌ کرێا، له‌ فه‌زاێ مه‌جازی هه‌ر که‌س تۊنێد له‌ خۆرایی وێنه‌ێگ ره‌نگین و هونه‌ری له‌ خوه‌ێ نیشان به‌ێد و بێ ئه‌وێکه‌ پۊل و وه‌خت فره‌ێگ خه‌رج بکه‌ێد تۊنێد ناوێگ ئڕا خوه‌ێ ده‌ر بکه‌ێد و ناسراو بوود.
 له‌ ساڵه‌یل رابردوو، که‌سه‌یلێگ ک له‌ جێگ ژیان کردێان، فه‌رهه‌نگ و ره‌سمه‌یل تایبه‌تی خوه‌ێان داشتن وه‌ڵام ئێسه‌ فه‌زاێ مه‌جازی سنووره‌گان جوغرافیایی جێ وه‌ جێ کردێه‌و ئه‌و تاێبه‌تیه‌یل فه‌رهه‌نگی مێژوویه‌ که‌م ره‌نگو کردێه‌ و له‌ فره‌ جێگه‌یش له‌ کیسێ داس. وه‌رده‌نگ بۊن و تام دار بۊن فه‌زاێ مه‌جازی یه‌کێگ تر له‌ گرنگ ترین مدووه‌گان ئڕا ناو ده‌ر کردن که‌سه‌یلێگه‌ ک ده‌سڵاتێگ له‌ ناو فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر نه‌ێرن، هۆکاریشی ئه‌وه‌سه‌ تۊنن وه‌ خورایی و ئاسانی وه‌رده‌نگ پێا بکه‌ن. 

له‌ی‌ باوه‌ته ئڕا ده‌رچین له‌ی حاڵه‌ رێ حه‌ڵ ئێوه‌ چه‌س؟
له‌وره‌ ک فه‌زاێ مه‌جازی، تکنولوژی نووێگه‌ و هێمان په‌ێوه‌ندی و فه‌رهه‌نگ تاێبه‌تێگ ئڕاێ نیه‌ و نووڕگه‌ێ یه‌ی لا (یک طرفه‌) له‌ هه‌ر تکنولوژی ئاێه‌م له‌ راس و حه‌قیقه‌ت ئه‌و ده‌س هاتێه‌ دۊره‌و که‌ێد، باێس تاقیکارێ فره‌و هۊردێگ له‌ باوه‌ت ده‌روونناسی، کومه‌ڵگا ناسی و عه‌سه‌ب ناسی له‌ سه‌رێ بکه‌فێد. ئه‌وانه‌ێگ ک وه‌ تاێبه‌ت ئڕا فێکاری، فێر بۊنه‌ باێس گێشت لا‌ێگ له‌ کومه‌ڵگا تا ئه‌وره‌ ک رێ دێرێ گه‌رد خاسی و خراویه‌یل فه‌زاێ مه‌جازی ئاشنا بکه‌ن، تا ئه‌وێکه‌ خه‌لک گه‌رد نووڕگه‌ی درسێ بچن وه‌ره‌و فه‌زاێ مه‌جازی و شه‌به‌که‌یل په‌ێوه‌ندی گرتن و سڵامه‌ت خوه‌ێان و کومه‌ڵگا وه‌ مه‌ترسی نه‌خه‌ن.
 باێس گێشت لاێگ له‌ کومه‌ڵگا فێر بوون ک تکنولوژی و فه‌زاێ مه‌جازی هه‌مۊشه‌ هه‌س و وه‌ره‌و نوا چوو وه‌ڵام ئه‌وێکه‌ هه‌مۊشه‌ نیه‌ عومر و کاته‌ ئڕاێ هه‌ر ئاێه‌مێگ ک وه‌ختێگ ته‌مام بوودن. بنه‌ماڵه‌، عشق، مێهره‌بانی، خاسیه‌یل، په‌ێوه‌ندیه‌یل له‌ به‌ێن مرۆڤ گه‌وره‌ترین چشته‌یلێگن ک یه‌گله‌ ئاێه‌م دێرێد و ئه‌گه‌ر وه‌ تاڵان بچن فره‌ سه‌خت درس بوون یاگه‌ر هه‌ر درس نیه‌ون.
سپاس له‌ ئێوه‌، ئڕا قسه‌ێ په‌رتخ هایمنه‌ خزمه‌تدان .‌..
قسه‌ێ په‌رتخ ئه‌وه‌سه‌ ک له‌ گشت هاو وڵاتیه‌یلم ئۊشم، له‌ جه‌سه‌و ره‌وان خوه‌دان ئارامش بێه‌ن، فره‌ کار کردن گه‌رد کامپیوتر و فه‌زاێ مه‌جازی باێس بێ نز بۊن چه‌و، کلکه‌یل ده‌س و پا، موره‌یل پشت و مل بوود. هه‌ر لێوا باێس په‌ژاره‌و دۊر گرتن له‌ کومه‌ڵگاو فره‌ێگ له‌ چالاکیه‌یل کومه‌ڵگایی و فێرکاری و.. بوود، خاس تر ئه‌وه‌سه‌ له‌ شوون نیم سات کار کردن گه‌رد کامپیوتر یا فه‌زاێ مه‌جازی له‌ جێ خوه‌دان هه‌ڵسین که‌مێگ نه‌رمش بکه‌ین و رێ بکه‌ی و له‌ جێ رووشن و روناک گه‌رد فه‌زاێ مه‌جازی و کامپیوتر کار بکه‌ن. ئڕاێ کاته‌یل بێکاری خوه‌دان به‌رنامه‌ داشتۊن ک بتۊنین له‌ ناو سروشت و ژینگه‌ به‌ینه‌و سه‌ر و که‌متر له‌ ناو دونیای مه‌جازی سه‌ێر بکه‌ین. فره‌تر گه‌رد ره‌فیقه‌یل و بنه‌ماڵه‌ وه‌خت به‌ێنه‌و سه‌ر و ته‌فریحه‌یل و سه‌ێرانه‌یل ده‌سه‌ جه‌می بنه‌نه‌ جێ گووشه‌ گیری و سه‌ێر کردن له‌ ناو فه‌زاێ مه‌جازی. له‌ په‌رتخ قسه‌گانمیش له‌ ئێوه‌و هه‌فته‌نامه‌ێ ''صدای آزادی'' ده‌س خوه‌شی که‌م رووژگاردان خوه‌ش.


* مشاور دانشگاه رازی، مدرس دانشگاه آزاد و فرهنگیان،دکترای روانشناسی

اطلاعات شما ذخيره شود ؟