فلسفه هنر و روشمندی / کیوان کیخسروپور
فلسفه هنر و روشمندی / کیوان کیخسروپور
از دیدگاه موضوعی ، فلسفه دارای پنج شاخه است که عبارتند از :مابعد الطبیعه (Metaphysics ) - معرفت شناسی Epistemology- منطق Logic - اخلاق Ethics - زیبا شناسی Aesthtics
  
از دیدگاه موضوعی ، فلسفه دارای پنج شاخه است که عبارتند از :مابعد الطبیعه (Metaphysics ) - معرفت شناسی    Epistemology- منطق      Logic  - اخلاق Ethics - زیبا شناسی Aesthtics
زیبا شناسی ( یا فلسفه هنر ) به بررسی چیستی و ذات هنر و زیبایی و ذوق می پردازد . عده ای از متفکران  زیبا شناسی و فلسفه ی هنررا یکی می دانند . اما متفکرانی هستند که آن دو را مجزا می دانند . و معضلاتی پیش آمده را ناشی از فروکاستن این حوزه به علم تجارب حسی می دانند . هگل و بیشتر هایدگر این اختلاف را جدی می شمارند .
 این بومگارتن بود که در قرن هیجدهم لفظ استتیک را وضع نمود و زیبا شناسی را علم تجارب حسی دانست و به تمایز بین زیبایی طبیعی و زیبایی هنری پرداخت . در طول تاریخ متفکران بسیاری به مفاهیم هنرو زیبایی پرداختند و نظریات بدیعی را طرح کرده اند . به اختصار می توان به افلاطون و ارسطو و فلوطین و طرح نظریه ی می مسیس ( تقلید ) و برک و کانت با بیان زیبایی و والایی و حکم و داوری در نقد سوم و رومانتیک و فیلسوفان آلمانی نظریه ی فیشته ، شلینگ ، شیلر، گوته که ذوق و خلاقیت و نبوغ را مطرح کردند و هم چنین فیلسوفانی مانند هِگل با نظریه ی مرگ هنر و نیچه شوپهناور و هم چنین ظهور مدرنیسم و تشکیک در واقعیت و نقد زیبا شناسی کلاسیک مبتنی بر بازنمایی و تأکید برسوبژاکتیو ذهنی در پیدایش فرم و طرح مباحث آشنایی زدایی و پیامدهای شگرف آن و ظهور پست مدرنیسم اشاره نمود .
در اینجا می توان پرسید که دستاوردهای فکری فیلسوفان هنر تا چه پایه هنر و زیبا شناسی فرهنگ های دیگر منجمله هنر شرق دور ، هنر اسلامی ،هنر آفریقایی و هنر فرهنگ های اولیه را لحاظ کرده و آثار هنری این فرهنگ ها چه تمایز و یا تشابه معنا داری را نمایانگر کرده است ؟ 
در بررسی روشنمد فلسفه هنر به دو شیوه اساسی ارجاع داده شده است . در کتاب « حقیقت و زیبایی » این دو روش چنین معرفی می شوند .
۱-روش بررسی تاریخی
۲-مبتنی بر الگوی ارتباطی یاکوبسن 
روش اول ، که روشی غالب بوده است از دیروز به امروز می پردازد و تحولات فکری را در پیوندی زمانی و خطی مورد توجه قرار می دهد . مرحله به مرحله پیش می آید . اما در روش دوم بر شالوده فکری بنا می شود که از دید امروز به جستجوی مباحث مرتبط به نیازهای فکری زمانه ما می پردازد . این روش تبارشناسی نیچه ایی و نظریات فوکو در ارتباط با عدم تداوم تاریخی و گسست های شناخت شناسانه و تغییر پارادایم های شناختی را اساس قرار می دهد . و  با برگزیدن الگوی ارتباطی یاکوبسن که برای تبیین ارتباط انسانی طرح و به حیطه زبانشناسی و ادبی تعمیم یافته می پردازد . در کتاب « حقیقت و زیبایی » بابک احمدی در صفحه ۴۷-۴۸ به این طرح شماتیک می خوریم .
زمینه
                         فرستنده ................ پیام .................. گیرنده                       ۱
رمزگان
تماس
که در مباحث هنری بدین شکل معرفی می شود 
زمینه
                                  هنرمند ------------- اثرهنری----------- مخاطب                                  ۲

 رمزگان  
تماس
هریک از اجزای فوق دارای کارکردی می باشد . بدین صورت :
کارکردارجاعی
               کارکردعاطفی ---------- ادبی (هنری) ---------- کارکرد کوششی             ۳
کارکرد فرازبانی
کارکرد کلامی


در کتاب « مبانی فلسفی نقد و نظر در هنر » محمد ضمیران براساس همان الکوی یاکوبسن ، طرح زیر را می بینیم . در صفحه ۵۵


پدید آورنده اثر و جهان او 
زندگی پدید آورنده 
جهان نمادین .......جهان واقعی ....... اثرهنری..........جهان ادبیات و سایر آثار
مخاطب اثر

براساس روشی که کتاب « حقیقت و زیبایی » بابک احمدی براساس آن شکل گرفته می توانیم براساس الگوی ۲ و ۳ بگوییم :
 حیطه هنرمند - کارکرد عاطفی ( رومانتیک ها ) شلینگ ، فیشته و . . . 
حیطه ی مخاطب - کارکرد کوششی ( مکتب زیبا شناسی دریافت ) : آیزر - یاس 
و به بررسی رهیافت های : ۱- کلاسیک و محاکاتی ۲- رومانتیک ۳- تاریخی ۴- فرمالیسم ۵- مارکسیسم ۶-فمنیسم ۷- ساختارگرایانه و نشانه شناختی ۸- هرمنوتیک۹ - بنیان فکنانه می پردازند . 
کتاب « جسارت های پدیدار شناسانه پیرامون هنر زیبایی » همانطور که از نامش پیداست با برگزیدن روشی پدیدار شناسانه و با تأکید بیشتر بر هنرهای دیداری به واکاوی در فلسفه ی هنرمی پردازد و روش بررسی تاریخی را بر مبنای زمان تقویمی پی می گیرد . کتاب دوم آقای ضمیران «مبانی نقد و نظر در هنر» بازهم   با تأکید بر هنرهای دیداری اما با روشی مبتنی بر الگوی ارتباطی و زبانی یاکوبسن به تحلیل مهمترین رهیافت ها و مفاهیم فلسفه هنری می پردازد و الگوی ۴ را معرفی می کند .
 کتاب « حقیقت و زیبایی » بابک احمدی به نوشته خود از دیدگاه هرمنوتیک مدرن - تبار شناسی نیچه ای - دیدگاه فوکو و دیگر منابع با برگزیدن الگوی یاکوبسن کنکاشگر فلسفه هنری می باشد و آن را کامل ترین الگوی موجود        می داند . اما متذکر می شود که فصل ۱۳کتاب که بیان دیدگاههای هایدگربا عنوان «راز اثر هنری » در الگوی مذکور نمی گنجد . الگوی مورد بحث به قصد ساده سازی جهت مطالعات نظری مطرح گردیده است و با دسته بندی کردن دیدگاههای بی شمار و متضاد به فهم نظری و شناختی کمک می کند . اما آیا غیر از این است که این رهیافت هادر گذرزمان از تک عاملی بودن در می گذرند .
با توجه به فروپاشی کلان روایت - تشکیک در واقعیت ظهور هنری نو و میل به ادغام به علت ناتوانی در تفسیر آثار هنری دارند . بطور مثال متفکرانی با ترکیب دیدگاههای روان کاوانه لاکانی و هرمنوتیکی و نشانه شناسانه و فمینیستی به سراغ حیطه پژوهشی خود می روند . مثلاً نقد مطالعات فرهنگی گویای این ادغام نیست؟ و علاوه برآن به سراغ یافته های فکری رشته های بینا بینی می روند . و پیچیدگی نظری را افزون می کنند . از سوی دیگر حتی پسا ساختارگرایی اروپایی و بنیان فکنی آمریکایی به نفی نظریه و طرد آن کمر همت می بندند . و به انکار حقیقت ، نظریه و غیره اقرار می کنند . آیا این امر منجر به بن بست شناختی و معنایی نمی گردد ؟




خلاصه نویسی و برداشتی آزاد  :
۱-کتاب « حقیقت و زیبایی » بابک احمدی 
۲- «مبانی فلسفی نقد و نظر در هنر»  محمد ضمیران 
۳-« چستی هنر » هنفلینگ 
۴-« جسارت های پدیدار شناسانه پیرامون هنر و زیبایی » محمد ضمیران 
۵-«آشنایی با آرای متفکران درباره هنر » محمد مدد پور 
۶-« اندیشه های فلسفی در پایان هزاره دوم » گفتگو با محمد ضمیران 



نظرات [۱]
یکشنبه، ۲۲ آذر ۱۳۹۴ :: ۰۸:۳۱
با سلام بسیار زیبا و علمی از دوست فرهیخته و هنرمند عزیز جناب کیخسروپور، همیشه مانا و پیروز باشید .
اطلاعات شما ذخيره شود ؟