طعم شعرهای آینده / یادداشتی بر مجموعه شعر « طعم روزهای نیامده»اثر جلیل آهنگرنژاد / به قلم فریاد شیری
طعم شعرهای آینده / یادداشتی بر مجموعه شعر « طعم روزهای نیامده»اثر جلیل آهنگرنژاد / به قلم فریاد شیری
اگر چه به ظاهر نوعی رکود شعری و بحران گریبانگیر شعر در دهه ی هفتاد شد ، اما جریان طبیعی شعر روندی منطقی و مثبت پیدا کرد و حتی شاعران این دهه توانستند مؤلفه های تازه تری نیز به شعر ببخشند و به اجراهای تازه و متفاوت روی آورند ؛ استفاده از عنصر طنز و شگردها و بازی های زبانی از مشخصه های بارز شعر دهه ی هفتاد بود ...
شعر امروز کرمانشاه (سوای فضای موفقیت آمیز غزل سرایان اش) در عرصه ی شعر سپید نیز در مسیر جریان طبیعی شعر مدرن ایران قرار گرفته است و طی چند سال اخیر شاهد ارائه ی آثاری در خور توجه از سوی شاعران این دیار بوده ایم ؛ آثار قابل تأملی که نشان می دهد شعر کرمانشاه از سلطه ی پدر سالاری حاکم رها شده و وارد مرحله ی تازه ای شده است. 
از آنجا که ادامه ی این راه ، بی خطر نخواهد بود ، ناچاریم از فرصتی که به واسطه ی فضای بحرانی شعر امروز ایران ایجاد شده است ، نهایت استفاده را ببریم و به بازخوانی و نقد اصولی شعر این دیار بپردازیم . ( البته نه آنگونه که برخ یاز دوستان به تخریب همدیگر می پردازند و به جای نقد آثار ارائه شده به کنکاش در زندگی خصوصی همدیگر می پردازند ! )
من اما از منظری دیگر و نه از دور که نزدیک تر از مؤلف ، قصد دارم به خوانش شعرهای قابل تأمل شاعران کرمانشاه بپردازم. برای شروع ، مجموعه ی » طعم روزهای نیامده « را انتخاب کرده ام که تازه ترین کتاب منتشر شده از سوی شاعران کرمانشاه است.
در فرصت های دیگر به خوانش شعرهای علی الفتی ، علی کاکاوند و ... دیگر دوستانی که آثارشان در دسترس است خواهم پرداخت.
پیش از آنکه به خوانش شعر جلیل آهنگرنژاد بپردازم ، لازم است نگاهی داشته باشیم به وضعیت شعر امروز ایران و تحولات آن در یکی دو دهه ی اخیر : با نگاهی به آثار ارائه شده در دهه ی شصت ، چنین استنباط می شود که شاعران حرفه ای و فعال این دهه پس از تحولات سیاسی و اجتماعی کشور ، دو هدف را مبنای کار خود قرار دادند :
۱- ادامه ی حرکت ناتمام امامردمی و نوگرای انقلاب مشروطه
۲- اجرای پیشنهادهای راهگشای نیمایوشیج.

و با این دیدگاه و هدف نوگرایانه ، مؤلفه های تازه ای به شعر اضافه کردند که مهمترین آن عبارت است از :

۱- گرایش به شکل های روایی
۲- گرایش به زبان ساده و توصیفی
۳- گرایش به بیان جزئیات و جایگزینی آن به جای کلی نگری
۴- تقویت گرایش ابژکتیو در مقابل بیان های سوبژکتیو

این مؤلفه ها در دهه ی هفتاد به صورت جدی تر مورد توجه شاعران قرار گرفت و نتیجه ی آن تکثر صداها و تنوع جریان های شعری در این دهه بود. اگر چه به ظاهر نوعی رکود شعری و بحران گریبانگیر شعر در دهه ی هفتاد شد ، اما جریان طبیعی شعر روندی منطقی و مثبت پیدا کرد و حتی شاعران این دهه توانستند مؤلفه های تازه تری نیز به شعر ببخشند و به اجراهای تازه و متفاوت روی آورند ؛ استفاده از عنصر طنز و شگردها و بازی های زبانی از مشخصه های بارز شعر دهه ی هفتاد بود . ناگفته نماند که انحراف از جریان طبیعی شعر و افراط در استفاده از شگردهای تازه و تصنعی و نیز فراموش کردن فرهنگ قومی وطنی ایرانی و ... باعث شد خیلی از استعدادهای شعر ما در این دهه قربانی شوند. 

لازم به ذکر است که در دهه ی هشتاد نیز ما شاهد فعالیت همان گروه ها و جریان های شعری هستیم و تنها اتفاق مهمی که رخ داده است ، تعدیل و تقلیل حرکت های تصنعی و افراطی در حوزه ی زبان است . گویا همه به این نتیجه ی مهم رسیده اند که اندیشه ی غنی پینهان در زیرساخت شعر مهم تر و ارجح تر از بازی های تصنعی در روساخت شعر است و گویا چنین احساس می شودکه ما داریم به نوعی شعر اصیل و مردمی نزدیک می شویم که تلفیقی است از محور اندیشه و زبان و سرشار از روح ملی و فرهنگ ایرانی.

و اما باتوجه به آنچه گفته شد ، مجموعه شعر «طعم روزهای نیامده» در خوانش اول برای من  مخاطب موفقیتی برزخی ایجاد می کند و مرا در تعلیق قرار می دهد. پس ناچاریم خوانش دفتر «خواب های ناشناس» این مجموعه را که اختصاص به شعرهای موزون شاعر دارد ، به زمانی دیگر موکول کنیم.

دفتر «فرشته ای کُردی پوش» از این مجموعه اما به شعرهای سپید شاعر اختصاص دارد و می تواند مورد بحث ما قرار بگیرد. در این دفتر ، آهنگرنژاد سعی کرده است از مؤلفه ها و عناصری در شعر خود استفاده کند که به نوعی عنصر غالب و مسلط شعر امروز می باشند. گرایش به سادگی زبان ، استفاده از طنزی تلخ و گزنده و برخی موارد نیز جسارت در رفتار زبانی و از همه مهمتر رویکردی بومی نسبت به روح شعر و استفاده از این رویکرد در راستای ساختن لحن و شگردهای زبانی و ... از جمله مشخصه های بارز شعرهای دفتر » طعم روزهای نیامده « است که می توان به این نمونه ها اشاره کرد :

*
استفاده از ساختار و روح زبان کُردی که منجر به ایجاد لحن شده است : ( لازم به توضیح است که تنها استفاده از واژه های کُردی نیم تواند لحن بومی ایجاد کند ، بلکه با استفاده از فرمول و ساختار زبان می توان به چنین لحظه ای رسید.)
مثال ۱ : [ شده بود که زندگی آنجا کبوتر شود؟] / شعر»دختر چشم آبی قدیس« ص۴۰
مثال ۲ : امشب چه خیال های عجیبی دوستم دارند / شعر» ای کاش زمین ... « ص۵۱
مثال ۳ : و پرسش کدام تاریخ را / کف دست نویسانده ای... / شعر » بی اجازه ی حضرت ... « ص۶۹
*
استفاده از قیدها و حروف اضافه به جای مضاف و مضاف الیه و صفت و موصوف و نیز جابجایی ترکیب های اضافی و وصفی :

مثال ۱ : در یک اصلاً ... / شعر » دختر چشم آبی ...« ص۳۹
مثال۲: در یک شاید عریان .... / شعر » از پنجه های چنار « ص ۲۹
مثال ۳ : در هر گزی چنین ... / شعر » این صفرزخمی« ص۱۳
مثال ۴: در یک برفی زمین ... / شعر » روی این پلاکارد ... « ص ۵۸
مثال ۵ : در این فروردین روزها ... / شعر »شانه هایم بوی ... « ص ۴۷

تذکر : همان طور که در مثال های فوق می بینید ، انگار شاعر اصرار عجیبی روی تکرار این نوع فرمول دارد و اگر چه شاید به قصد تأکید چنین اصرار می ورزد اما این می تواند در صورت تکرار به شعر لطمه بزند.

* جابجایی ضمیرها و دست کاری نُرم زبان که منجر به تغییر بار معنایی شعر می شود :
مثال ۱ : لطفاً ادامه را بدهید ... / شعر »لطفاً ادامه را بدهید « ص ۱۰
مثال ۲ : من موش را از مردگی زده ام .../ شعر » بی اجازه حضرت ... « ص ۷۰

* استفاده از بازی ها و شیطنت زبانی :
مثال : و تو / در این گوشی نوکیا/ نوک یاکریمی را چیده ای/ که او ... / شعر » این صفر زخمی « ص۱۴

تذکر : لازم به ذکر است که بازی های زبانی نباید فقط به قصد شیطنت زبانی اجرا شوند و همان طور که در این سطر می بینید باید در خدمت شعر و کمک به بار معنایی اجرا شوند.

* استفاده از طنزی تلخ که واقعیتی را مورد هجوم قرار می دهد و فاجعه ای را گوشزد می کند :
مثال ۱ : خدا می آید و / از کوچه های صبح که می گذرد / دستمالی به بینی می گیرد/ تا زا روزهای سیاه سیاسی بدش بیاید.... / شعر » در جیب چپ یک گنجشک« ص۳۳و۳۴
مثال ۲ : این کفاش پیر / خیال می کند / »خسرو و شیرین« را یک نظامی نوشته است ... / شعر»کفاش خیال می کند ... « ص ۳۶
مثال ۳ : بوی واکس ترکی / سرگروهبان را همیشه مست می کند / همان
مثال ۴ : تا کلیک می کنم/ این موس سامسونگ/ رنگ »بن لادن« می گیرد و / دو دقیقه ی بعد / زندگی / Shat down می شود !  / شعر » تاکلیک می کنم « ص۶۰
* استفاده از شکل های روایی ( روایت های داستانی و ... ) :
مثال ۱: شعر » در این متن صدای » هوره « می آید ص۶۵
مثال ۲ : شعر » کلنگی به آسمان پرتاب ... ص ۶۷
تذکر : البته شاعر می توانست رابطه ای بینا متنی با روایت هایی کلان داشته باشد و شکل های تازه ای از روایت را تجربه کند.

و اما مهم تر از همه ی این ها ، دغدغه های انسانی و متعهدانه ی آهنگرنژاد را در این مجموعه شعر نمی توان نادیده گرفت.او سعی می کند با محور قرار دادن دغدغه هایی والا و ارزشمند ، عملکرد جهان معاصر را در قبال ظلم ها و رنج های انسانی به چالش بکشد و به ناچار خسته از این همه روایت مرگبار در جهان ، به نقاشی کودکان معصوم پناه ببرد و پشت دیوار نقاشی گم شود :

پنجره ها را
که پاک می کردم ،
از نقاشی کاوه
تنها دیواری ماند و
ردّ انگشتان من !

فردا
در تمام روزنامه های جهان
مردی منتشر می شود 
که پشت دیوار نقاشی پسرش
گم شده است !


* سال یکهزار و سیصد هشتاد و شش خورشیدی
اطلاعات شما ذخيره شود ؟