شناختِ حافظ با حافظ شناخت / محمود ظریفیان
شناختِ حافظ با حافظ شناخت /  محمود ظریفیان
کتاب حافظ شناخت نوشته دکتر محمدامین مروتی - پژوهشگر کرمانشاهی - را انتشارات بازتاب در ۲۱۴ صفحه با جلد شومیز به بهای ۲۳۵۰۰ تومان و با جلد سخت به قیمت ۳۰۰۰۰ تومان به بازار کتاب عرضه کرده است.
 تاکنون در عرصه ادب پارسی به شعر، زندگی، مشرب و جهان بینی هیچ شاعری همچون حافظ پرداخته نشده است. تحقیقات، تتبعات و تفاسیر در این زمینه چندان متعدد و متفاوت و گسترده بوده و هست که به نوشته مؤلف «حافظ شناخت» حتی عده ای شعار « حافظ بس » را مطرح کرده اند. با این حال، از آنجا که سخن گفتن از حافظ، سخن گفتن از خود عشق است - ولاجرم از هر زبان که بشنوی نامکرر است - هر سال که می گذرد علاوه بر تجدید چاپ های متعدد از دیوان حافظ، آثار پژوهشی ادیبان تازه نفس و اصحاب قلم نواندیش کام حافظ دوستان را شیرین می کند. چه بسا در این میان نکات بدیعی از قلم حافظ شناسان امروزی می تراود که از دید پیشینیان صاحب نام پوشیده بوده است.
        کتاب «حافظ شناخت» دکتر محمدامین مروتی از پژوهشگران حوزه ادب و عرفان و فلسفه در کرمانشاه از این نوع پژوهش هاست که در کتابی با جمع بندی آرای پیشینیان راجع به حافظ، در قالب پنج دیدگاه و توضیح مختصر هر یک، دیدگاه تازه ای را با عنوان دیدگاه ششم مطرح می کند. مؤلف بدون تعصب و جهت گیری، با متانت علمی دیدگاه خود را مطرح می کند بدون اینکه اصراری بر قبولاندن نظر خود به خواننده داشته باشد، بلکه وی داوری نهایی را به عهده خواننده می گذارد.
         دکتر مروتی در هجده گفتار کتاب - از گفتار دوم تا نوزدهم - با بهره گیری از نوشته های متقدمان و با استناد به اشعار حافظ مواردی را برقلم جاری می سازد تا دیدگاه خود را - که دیدگاه ششم در شناخت حافظ می داند - به خواننده انتقال دهد. بیستمین و آخرین گفتار کتاب نگاهی است به چند غزل مهم حافظ و معنی و تفسیر چند بیت دشوار او. اگر بخواهیم به اختصار دیدگاه دکتر مروتی را درباب حافظ مطرح کنیم باید به موارد زیر اشاره شود:
        حافظ بیش از هرکس شبیه خیام است و معتقد است که راز دهر را کسی با حکمت و اندیشه فلسفی نگشوده است (ص ۳۴). مهم ترین تفاوت خیام و حافظ در آن است که خیام از بن بست فلسفه راهی به میخانه می جوید تا تلخکامی های فلسفی خود را به می شیرین سازد، ولی حافظ علاوه بر آن عشق و عرفان را هم چاشنی می کند تا راهی دیگر به سوی عالم معنا باز کند (ص ۴۱). عشق به معنای وسیع ترین معنایش، محور و قائمه عرفان حافظ است ولی او محور تعالیم صوفیانه را - که عشق وحدت وجودی است - نگه می دارد و شاخ و برگ ها را از آن می زداید تا فقط عشق به عنوان نقطه مرکزی عرفان او باقی بماند (ص ۴۳). حافظ همچون سعدی به سنت جمال پرستانه تعلق خاطر دارد و آنها را رقیب هم تلقی نمی کند (ص ۶۵). هر چند حافظ سرخورده از عقل فلسفی دست رد بر سینه آن می نهد، اما عقل سلیم و خرد ورزی حکیمانه را ارج بسیار می نهد و... به تعبیر خود نقطه پرگار وجود می داند (ص ۶۶). حافظ، انسان تک ساحتی را برنمی تابد و مانند ژیل دلوز، جسم هزار گستره بشری را ارج می نهد و نیچه وار نوعی عارف خاکی و زمینی شاد و خندان و رقصنده را الگو می سازد (ص ۷۸). در یک کلام، حافظ یک عارف خاکی و زمینی شاد خوار و مست و زیبا پرست است که زمین را به آسمان و خاک را برافلاک ترجیح می دهد و هبوط را عین صعود و کمال بشر می داند (ص ۸۳). در حقیقت، حافظ به رسمیت شناختن همه جنبه های وجودی بشر را عین کمال و عین آدمیت می داند. حافظ انسان را فرشته نمی خواهد، بلکه انسان را کاملاً انسان می خواهد (ص۹۶). حافظ عارف است نه صوفی (ص ۱۰۱) در دیوان حافظ نشانه های واضحی بر حسن ظن او به تصوف متقدم وجود ندارد و شاید تنها « حلاج » و « پیرگلرنگ » - که احتمالاً اشاره به روزبهان بقلی بوده است - از این جهت مستثنی بوده اند (۱۰۴) ... و نکات شاذ و تامل برانگیز دیگری که باید در کتاب خواند و به تفکر پرداخت.
        در پایان کتاب، مؤلف نام بیست و پنج کتاب معتبر را از حافظ شناسان نام آوازه زیر عنوان کتابنامه ارائه کرده است که در جای جای کتاب از هر یک از آنها نقل قول شده است. به واقع، از یک سو، مولف با استناد به نقل قول از همین کتاب ها و نویسندگان معتبر آنهاست که تلاش می کند دیدگاه خود - یعنی دیدگاه ششم در شناخت حافظ - را مطرح کند. از سوی دیگر، وی در بیشتر موارد برای تایید نظر خود از خود حافظ و شعر او کمک می گیرد تا خواننده را به باورپذیری هرچه بیشتر دیدگاهش راغب کند بدون اینکه الزام و اجباری را به مخاطب تحمیل کرده باشد.
        کتاب حافظ شناخت نوشته دکتر محمدامین مروتی - پژوهشگر کرمانشاهی - را انتشارات بازتاب در ۲۱۴ صفحه با جلد شومیز به بهای ۲۳۵۰۰ تومان و با جلد سخت به قیمت ۳۰۰۰۰ تومان به بازار کتاب عرضه کرده است.
        پیش از این دکتر محمد امین مروتی کتاب های سیری تحلیلی در تاریخ تصوف، گفته ها و نکته ها، تحلیل موضوعی مقالات شمس و مثنوی، و نیز مقدمه ای بر شناخت مولانا را تألیف و منتشر کرده است. کتاب حافظ شناخت آخرین کتاب مولف است که امسال ( ۱۳۹۷) وارد بازار کتاب شده است.
       

اطلاعات شما ذخيره شود ؟